LIGJET E BIZNESIT
Pabarazia gjinore në tregun e punës mbetet një nga paradokset më të mëdha të ekonomisë moderne. Edhe pse sot ka më shumë mbështetje publike për barazinë gjinore dhe nivelet e arsimimit mes grave dhe burrave janë afruar ndjeshëm, hendeku në paga, punësim dhe përfaqësim në pozicione drejtuese vazhdon të jetë i dukshëm.
Në nivel global, pjesëmarrja e grave në fuqinë punëtore mbetet rreth 24 pikë përqindjeje më e ulët se ajo e burrave. Ndërkohë, më pak se 5% e grave jetojnë në ekonomi ku ligjet garantojnë pothuajse barazi të plotë ligjore. Gratë punojnë më shumë se në të kaluarën, por vazhdojnë të paguhen më pak dhe të kenë më pak gjasa për të arritur në role të larta drejtuese.
Shpesh, hendeku gjinor në të ardhura shpjegohet me dallime në arsim, përvojë, profesion apo sektor pune. Pjesa që mbetet e pashpjeguar zakonisht lidhet me paragjykimin. Por pabarazia në paga nuk varet vetëm nga vendimet e tregut të punës. Ajo ndikohet edhe nga normat sociale, perceptimet mbi atë që konsiderohet “pagë e drejtë” dhe mënyra se si shoqëria vlerëson profesione të ndryshme.
Të dhëna të reja eksperimentale nga Afrika e Jugut tregojnë se njerëzit nuk i japin domosdoshmërisht më pak vlerë punës së grave kur vlerësojnë të njëjtat detyra. Kur u kërkohet të përcaktojnë sa “duhet” të paguhet një punonjës, pjesëmarrësit nuk penalizojnë gratë krahasuar me burrat. Por ata bëjnë dallime sipas profesionit. Punët që tradicionalisht kryhen nga gratë vlerësohen më pak, pavarësisht nëse i kryen një grua apo një burrë. Kjo është thelbësore për të kuptuar problemin. Pabarazia nuk buron gjithmonë nga bindja se gratë meritojnë më pak për të njëjtën punë. Shpesh, ajo vjen nga nënvlerësimi sistematik i punëve që lidhen historikisht me gratë.
Kjo qasje mbështetet edhe nga literatura më e gjerë ekonomike. Ekonomistja fituese e Nobelit, Claudia Goldin, ka theksuar se ndarja profesionale dhe mënyra si janë strukturuar vendet e punës ndikojnë fuqishëm në hendekun gjinor të pagave. Edhe kur qëndrimet publike ndaj barazisë përmirësohen, kufizimet institucionale, normat e tjera sociale dhe segmentimi i tregut të punës vazhdojnë të përcaktojnë rezultatet.
🎙️ Podcast “Money Hour” | Fast News Economy
🏛️ LIGJET E BIZNESIT–Ligji në Kohë Reale për Biznesin Modern
Kjo shpjegon pse më pak se një e treta e menaxherëve të lartë në botë janë gra, edhe pse gratë po ia kalojnë burrave në arsimin e lartë në shumë vende. Raporti Global i Hendekut Gjinor 2025 i Forumit Ekonomik Botëror tregon se, ndërsa ekonomitë me të ardhura të larta kanë mbyllur pothuajse plotësisht hendekun gjinor në arsim, asnjë prej tyre nuk ka arritur të mbyllë hendekun ekonomik gjinor në të njëjtin nivel. Pra, pengesa kryesore për lidershipin e grave nuk është mungesa e aftësive apo përgatitjes. Problemi qëndron te sistemi, i cili nuk arrin t’i kthejë kualifikimet dhe arritjet arsimore të grave në mundësi të barabarta karriere.
Të dhënat nga kompanitë në Afrikën e Jugut e përforcojnë këtë ide. Gratë mbajnë vetëm 10% të pozicioneve CEO në kompanitë e listuara në Bursën e Johanesburgut. Edhe kur arrijnë në majë, ato shpesh paguhen më pak se burrat. Në Shtetet e Bashkuara, sipas Payscale, gratë ekzekutive fitojnë vetëm 69 cent për çdo dollar që fitojnë burrat në të njëjtat nivele drejtuese. Ky është hendeku më i madh mes grupeve profesionale dhe pasqyron efektet e grumbulluara të ngadalësimit të karrierës, përgjegjësive familjare dhe pengesave strukturore.
Prania e grave në pozicione shumë të larta lidhet me përfaqësim më të madh të grave në nivele të tjera drejtuese. Por prania e grave në role të mesme menaxheriale nuk mjafton për të garantuar ngjitjen e tyre në krye. Kjo tregon se ekziston një ngushticë e qartë në rrugën drejt lidershipit. Efekti i “zinxhirit të karrierës”, ku prania e grave në një nivel ndihmon përfaqësimin në nivelin pasardhës, është më i fortë në nivelet e ulëta të menaxhimit dhe zbehet sa më lart ngjitet hierarkia. Studimet tregojnë se drejtuesit e lartë kanë prirje të promovojnë njerëz që u ngjajnë atyre.
Kur gratë nuk janë të pranishme në nivelet më të larta, organizatat priren të riprodhojnë të njëjtën strukturë ekzistuese.Kjo do të thotë se edhe në shoqëri ku njerëzit nuk e mbështesin pagën e pabarabartë, tregjet e punës mund të vazhdojnë të prodhojnë pabarazi gjinore. Ligjet dhe arsimi janë të rëndësishme, por ato nuk mjaftojnë nëse gratë vazhdojnë të jenë të përqendruara në sektorë më pak të paguar, në punë informale apo në role me pak mundësi rritjeje.
Në Afrikën Nën-Sahariane, për shembull, gratë janë më të pranishme në sektorë informalë dhe me produktivitet të ulët. Për më tepër, përgjegjësitë e papaguara të kujdesit familjar kufizojnë aksesin e tyre në mundësi më të mira pune. Kështu, pabarazia mbetet e ngulitur thellë në ekonomi, edhe kur qëndrimet publike ndryshojnë. Këto burime më pak të dukshme të pabarazisë kanë rëndësi të madhe për politikat publike. Sfida nuk është thjesht të ndryshohen bindjet, por të transformohen strukturat që përcaktojnë mundësitë ekonomike.
Sa kohë gratë mbeten në sektorë me paga më të ulëta dhe në punë më të pasigurta, hendeku gjinor në paga do të vazhdojë. Politikëbërësit duhet t’i kushtojnë më shumë vëmendje edhe dinamikave brenda organizatave dhe rrugëve të promovimit. Përfaqësimi i grave në nivelet më të larta mund të ketë efekt shumëfishues për gjithë organizatën. Mentorimi, sponsorizimi profesional dhe sistemet transparente të promovimit mund të ndihmojnë gratë të kalojnë nga rolet fillestare drejt menaxhimit të lartë. Në të njëjtën kohë, nevojitet më shumë llogaridhënie institucionale.
Kur përparimi vullnetar është i ngadaltë, kërkesat për raportim, objektivat e matshme dhe kuotat mund të ndihmojnë në përshpejtimin e ndryshimit, veçanërisht në sektorët ku pabarazitë janë më të rrënjosura. Zhvillimet e fundit tregojnë se ky debat është urgjent. Në janar 2025, administrata Trump shfuqizoi një urdhër ekzekutiv 60-vjeçar që kërkonte nga kontraktorët federalë të ndërmerrnin veprime afirmative për barazi në punësim. Nëse mekanizma të tillë mund të hiqen brenda një dite, atëherë duhen korniza më të qëndrueshme dhe më të zbatueshme për të mbrojtur arritjet e deritanishme.
Pabarazia gjinore nuk është thjesht pasojë e bindjeve të vjetruara. Ajo është strukturore. Derisa politikat publike dhe organizatat të heqin pengesat ekzistuese, hendeku mes asaj që shoqëritë e konsiderojnë të drejtë dhe asaj që ekonomitë realisht ofrojnë do të mbetet i madh.
Eleni Yitbarek është profesore e asociuar në Universitetin e Pretorias dhe kërkuese pranë Partnership for Economic Policy dhe Economic Research Southern Africa.
Nicky Nicholls është profesore e asociuar në Departamentin e Ekonomisë në Universitetin e Pretorias.
Michelle Pleace është kërkuese e asociuar pranë UNU-WIDER.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org/Business Mag
