LIGJET E BIZNESIT
Ndryshimet e propozuara në taksim për vitin 2027 synojnë rritjen e të ardhurave buxhetore dhe zgjerimin e bazës tatimore, por mund të sjellin kosto shtesë për konsumatorët, bizneset dhe administratën tatimore. Paketa fiskale e propozuar për vitin 2027 parashikon ndryshime të rëndësishme në Tatimin mbi Vlerën e Shtuar (TVSH), tatimin mbi të ardhurat personale dhe skemën e regjistrimit të bizneseve për qëllime të TVSH-së. Sipas një analize të ALTAX, efektet e këtyre masave duhet të vlerësohen jo vetëm nga të ardhurat që pritet të gjenerojnë në buxhet, por edhe nga ndikimi i tyre te çmimet, konkurrueshmëria e sipërmarrjes dhe formalizimi i ekonomisë. Një nga ndryshimet kryesore është rritja e normës standarde të TVSH-së nga 20% në 21%. Kjo masë mund të rrisë të ardhurat publike, por ndikimi përfundimtar do të varet nga mënyra se si bizneset do ta përballojnë ndryshimin dhe nëse një pjesë e kostos do t’u kalojë konsumatorëve përmes çmimeve më të larta.
Për familjet me të ardhura të ulëta, të cilat shpenzojnë një pjesë më të madhe të buxhetit për konsum, rritja e barrës fiskale mund të jetë më e ndjeshme. Nga ana tjetër, bizneset mund të përballen me presion mbi marzhet e fitimit, veçanërisht në sektorët ku konkurrenca kufizon mundësinë e rritjes së çmimeve.
Ushqimet bazë me TVSH 6%
Paketës i bashkëlidhet edhe propozimi për aplikimin e një norme të reduktuar prej 6% të TVSH-së për një listë produktesh ushqimore bazë, ku përfshihen buka, mielli, qumështi, vezët, orizi, makaronat, vaji ushqimor, mishi, frutat, perimet dhe produkte të tjera të përcaktuara.
Kjo masë synon të lehtësojë barrën e konsumit për familjet, por përfitimi real do të varet nga reflektimi i uljes së TVSH-së në çmimet përfundimtare. Nëse ulja nuk përcillet plotësisht te konsumatori, efekti lehtësues mund të jetë më i kufizuar nga sa pritet. Për këtë arsye, monitorimi i çmimeve dhe i sjelljes së tregut do të jetë i rëndësishëm për të kuptuar nëse masa përmbush objektivin e saj social.
🎙️ Podcast “Money Hour” | Fast News Economy
🏛️ LIGJET E BIZNESIT–Ligji në Kohë Reale për Biznesin Modern
Turizmi, nga TVSH-ja 6% në 10%
Një tjetër ndryshim i propozuar lidhet me rritjen e normës së reduktuar të TVSH-së për shërbimet e akomodimit, hotelet me pesë yje me status të veçantë dhe strukturat e agroturizmit, nga 6% në 10%. Ndryshimi mund të sjellë të ardhura shtesë për buxhetin, por njëkohësisht mund të rrisë kostot për strukturat akomoduese dhe të ndikojë në çmimet e shërbimeve turistike. Në një treg ku konkurrenca rajonale mbetet e rëndësishme, efekti mbi çmimet dhe pozicionin konkurrues të Shqipërisë duhet të analizohet me kujdes. Ndikimi do të varet edhe nga mundësia e bizneseve për ta përthithur koston shtesë pa e kaluar atë te turistët.
Pragu i TVSH-së zbret nga 10 në 5 milionë lekë
Paketa parashikon gjithashtu uljen e pragut të regjistrimit të detyrueshëm për TVSH-në nga 10 milionë në 5 milionë lekë xhiro vjetore. Synimi është zgjerimi i bazës tatimore dhe përfshirja e më shumë bizneseve në skemën e TVSH-së.
Megjithatë, për sipërmarrjet e vogla, kjo mund të nënkuptojë më shumë detyrime administrative, kosto kontabiliteti, deklarime dhe kërkesa për dokumentacion. Ndikimi mund të jetë veçanërisht i ndjeshëm për bizneset me kapacitete të kufizuara financiare dhe administrative. Sipas vlerësimit të ALTAX, zbatimi i kësaj mase kërkon edhe kontroll efektiv të tregut. Në të kundërt, ekziston rreziku që disa biznese të tentojnë të deklarojnë më pak xhiro ose të ndajnë artificialisht aktivitetin për të shmangur detyrimet e reja.
Ndryshime në tatimin mbi pagat
Ndryshime propozohen edhe në tatimin mbi të ardhurat personale. Kufiri i të ardhurave mujore bruto për aplikimin e normës 13% parashikohet të rritet nga 200 mijë në 300 mijë lekë, ndërsa për pagat mbi 700 mijë lekë në muaj propozohet një normë marxhinale prej 32%. Efekti i këtyre ndryshimeve duhet parë në raport me pagën neto, kostot e punësimit dhe konkurrueshmërinë e tregut shqiptar të punës. Për pagat e larta, rëndësi ka të sqarohet se norma marxhinale zbatohet mbi pjesën përkatëse të të ardhurave, jo mbi të gjithë pagën. Një vlerësim i plotë duhet të marrë në konsideratë edhe ndikimin e sistemit të ri në tërheqjen e profesionistëve të kualifikuar, formalizimin e pagave dhe kostot që përballojnë punëdhënësit.
Informaliteti dhe zbatimi i masave, sfida kryesore
Përtej normave tatimore, efektet e paketës do të varen nga cilësia e administrimit fiskal, lufta kundër informalitetit dhe trajtimi i njëjtë i bizneseve nga administrata. Nëse kontrollet dhe zbatimi i ligjit mbeten të dobëta, rritja e detyrimeve për bizneset që deklarojnë rregullisht aktivitetin mund të mos shoqërohet me zgjerimin e pritshëm të bazës tatimore. Kjo do të krijonte një pabarazi më të madhe mes sipërmarrjeve të formalizuara dhe atyre që shmangin detyrimet.
Analiza e ALTAX nënvizon rëndësinë e një vlerësimi të integruar të ndikimit fiskal, simulimeve mbi pagat neto dhe kostot e bizneseve, si dhe konsultimeve të dokumentuara me grupet e prekura. Në përfundim, suksesi i paketës fiskale 2027 nuk do të matet vetëm nga të ardhurat shtesë që mund të sigurojë buxheti, por edhe nga aftësia e saj për të mbështetur formalizimin, për të kufizuar barrën mbi familjet dhe për të ruajtur konkurrueshmërinë e ekonomisë. Pa analiza të plota dhe konsultim efektiv, një pjesë e kostove të ndryshimeve mund të përfundojë te konsumatorët, bizneset e vogla dhe punonjësit.
