Në Shqipëri, çmimi mesatar i një iPhone 17 Pro 256 GB varion rreth 1,200 dollarë, duke e vendosur vendin pranë nivelit të Shteteve të Bashkuara, ku i njëjti model kushton rreth 1,181 dollarë.

Në krye të renditjes qëndron Turqia, ku telefoni arrin në 2,592 dollarë, ose 119% më shtrenjtë se në SHBA. Turqia është përjashtimi më i qartë. Përveç TVSH-së prej 20%, telefonat inteligjentë i nënshtrohen taksave speciale të konsumit dhe tarifave të regjistrimit që rrisin ndjeshëm çmimet e tyre me pakicë. Pas saj renditen Brazili me 2,260 dollarë dhe Egjipti me 1,872 dollarë. Në Turqi, rritja e çmimit lidhet kryesisht me tarifat dhe taksat e larta mbi telefonat e importuar.

Në Europë, ndër vendet me çmimet më të larta janë Hungaria, Norvegjia, Suedia, Polonia, Çekia dhe Finlanda, ku një iPhone kushton nga rreth 1,580 deri në 1,830 dollarë. Në anën tjetër të renditjes, Japonia ofron çmimin më të ulët, rreth 1,121 dollarë ndërsa Koreja e Jugut dhe SHBA ndjekin me rreth 1,181 dollarë. Japonia është një nga tregjet e pakta ku iPhone kryesor i Apple kushton më pak se në Shtetet e Bashkuara.

Një taksë relativisht e ulët konsumi prej 10%, një treg shumë konkurrues i telefonave inteligjentë dhe strategjia e gjatë e çmimeve të Apple kanë ndihmuar në mbajtjen e çmimeve relativisht të ulëta. Megjithatë, Apple kohët e fundit ka rritur çmimet për disa produkte në Japoni pas viteve të dobësimit të jenit dhe ndryshimit të kurseve të këmbimit.

Renditja globale e çmimeve mund të ndryshojë shpejt. Ndërsa monedhat luhaten dhe qeveritë përshtatin taksat dhe politikat e importit, tregu më i lirë i sotëm mund të mos e mbajë atë pozicion për një kohë të gjatë.

Raporti tregon se, megjithëse Shqipëria nuk bën pjesë në renditjen zyrtare nga Visual Capitalist, çmimi mesatar prej rreth 1,200 dollarësh e vendos vendin shumë pranë tregut amerikan dhe dukshëm më poshtë se shumica e vendeve të Bashkimit Europian./Tv Scan

The post Në cilin shtet kushton më shumë një iPhone? Ja ku renditet Shqipëria appeared first on Fast News Economy.

Nga numri i përgjithshëm, 54% e tentativave janë drejtuar ndaj infrastrukturave të rëndësishme të informacionit, ndërsa 46% ndaj infrastrukturave kritike të informacionit.

Tentativat kanë synuar sektorë të ndryshëm, përfshirë sektorin financiar, administratën publike, infrastrukturën digjitale, sektorin energjetik si dhe sektorë të tjerë të rëndësishëm.

Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike vijon monitorimin e vazhdueshëm të kërcënimeve dhe forcimin e masave mbrojtëse, me qëllim rritjen e qëndrueshmërisë dhe sigurisë së infrastrukturave të informacionit në vend.

The post Alarmi nga sulmet kibernetike, mbi 14.2 milionë tentativa në vetëm 6 muaj appeared first on Fast News Economy.

Ndoshta kjo ndodh sepse parashikimet e tij për të ardhmen variojnë nga shqetësueset deri te ato krejtësisht të çuditshmet. Musk parashikon se, brenda pesë vitesh, sistemet e inteligjencës artificiale mund të tejkalojnë inteligjencën e kombinuar të të gjithë njerëzimit. Brenda dhjetë vitesh, robotët në vendin e punës mund të sjellin një epokë të një “bollëku të jashtëzakonshëm”, në të cilën paratë do të humbasin kuptimin. Ndërsa brenda 20 vitesh, Britania—një vend që ai nuk e ka vizituar prej vitesh—mund të përfshihet nga një luftë civile.

Pavarësisht nëse u besoni apo jo, parashikimet e Musk-ut, i cili muajin e kaluar u bë për pak kohë trilioneri i parë në botë, meritojnë të merren seriozisht. Sipërmarrësi që qëndron pas Tesla-s dhe SpaceX-it—nga prodhues raketash te krijuesi i një konglomerati të inteligjencës artificiale—po bën më shumë se çdo sipërmarrës tjetër për të formësuar të ardhmen.

Ndikimi i tij, i mbështetur nga pasuria dhe arritjet e jashtëzakonshme inxhinierike, shtrihet nga Shtëpia e Bardhë deri te vatrat e krizave globale, si Ukraina. Me 240 milionë ndjekës në X, platformën e tij të mediave sociale, pikëpamjet e Musk-ut, veçanërisht ato më përçarëset, kanë pasoja të rëndësishme.

The post Elon Musk parashikon të ardhmen: AI do të tejkalojë njerëzit, paratë do të humbasin kuptimin appeared first on Fast News Economy.

Ndërkohë, 26% e sipërmarrjeve janë ende në fazën e zhvillimit, ndërsa 22% kanë një produkt të gatshëm, por ua ofrojnë përdoruesve falas. Vetëm 14% kanë hedhur në treg produkte me pagesë.

Një pjesë më e vogël e startup-eve, rreth 5%, e kanë produktin të përfunduar, por nuk kanë ende përdorues, ndërsa 3% ndodhen vetëm në fazën e konceptit.

Sa i përket segmentit të tregut, dominojnë modelet biznes me biznes që arrin te konsumatori final, ku biznesi ofron shërbime për një biznes tjetër, i cili më pas arrin te konsumatori final. Ky model përfaqëson 51% të startup-eve.

Rreth 30% operojnë në modelin biznes me biznes, ndërsa 19% u drejtohen drejtpërdrejt konsumatorëve përmes modelit biznes me konsumator.

Të dhënat tregojnë një ekosistem të orientuar kryesisht drejt bashkëpunimit mes bizneseve, por me sfidë kryesore kthimin e produkteve të gatshme në burime të qëndrueshme të ardhurash.

Shqipëria është renditur ekosistemi i 4-ët më në rritje i startup-eve në Evropë në Raportin Global të Ekosistemit të Startup-eve 2026, sipas një raporti të publikuar nga StartupBlink, harta më gjithëpërfshirëse globale e ekosistemeve të startup-eve.

Vendi ynë u ngjit tetë vende në renditjen globale, për t’u renditur në vendin e 75-të në botë, kërcimi më i madh i barabartë mes vendeve evropiane dhe i 3-ti më i madhi në mbarë botën. Shqipëria rikthehet kështu në top 80-shen botërore me +71.1% rritje vjetore të ekosistemit, rritja e 4-ët më e lartë në kontinent.

Ky rezultat, pozicionon Shqipërinë mes vendeve me dinamikën më të fortë inovative në Evropë dhe konfirmon ndikimin e reformave të fundit në sektorin e inovacionit dhe sipërmarrjes.

The post Zhvillimi i Startup-eve në Shqipëri, 31% gjenerojnë të ardhura appeared first on Fast News Economy.

“Shtrati i detit është një fushëbetejë”, tha ministri i Mbrojtjes i Australisë në një sallë të mbushur me admiralë dhe gjeneralë në Singapor, në fund të majit.

Richard Marles, duke përmendur disa kabllo nënujore që janë këputur në Detin Baltik dhe rreth Tajvanit vitet e fundit, iu bashkua 16 homologëve të tij në shpalljen e planeve për të mbrojtur fijet nënujore të botës digjitale: gati 700 kabllo komunikimi, të cilat kryesisht qëndrojnë të ekspozuara në fundin e oqeaneve të botës.

Qeveritë dhe Forcat e Armatosura në Azi vetëm së fundmi janë ndërgjegjësuar për rëndësinë e kabllove nënujore.

Disa nga frikërat e tyre për ndërhyrje të fshehta mund të jenë të ekzagjeruara; deri më sot, nuk është paraqitur asnjë provë përfundimtare që të tregojë se dëmtimet e përmendura nga z. Marles kanë qenë sabotim. Por ato kanë të drejtë për cenueshmërinë e këtyre arterieve të tregtisë.

Dhe kompanitë private që ndërtojnë dhe operojnë pothuajse të gjitha kabllot nënujore të botës nuk po presin që qeveritë t’i mbrojnë më mirë. Ato po ndërmarrin gjithnjë e më shumë hapa vetë për të shmangur ujërat më të kontestuara të Azisë.

Azia dhe Australia janë të lidhura sot me Europën përmes kabllove me fibra optike, të cilat zakonisht ndjekin vijat bregdetare të kontinentit aziatik përpara se të ngjiten drejt Detit të Kuq.

Por kombinimi i bumit të Inteligjencës Artificiale dhe gjeopolitikës po e ridrejton trafikun e kabllove përmes Oqeanit Indian dhe Paqësor.

Kjo gjeografi e re shmang pikat e ngushta strategjike si Ngushtica e Malakës dhe ujërat e kontestuara si Deti i Kinës Jugore. Një pjesë e madhe e saj e shmang krejtësisht Azinë Juglindore, duke kaluar nga Lindja e Mesme dhe India drejt Australisë dhe më pas përmes ishujve të Paqësorit drejt Amerikës.

Kablloja e parë që ndoqi këtë itinerar të ri u vendos në vitin 2022, duke lidhur Omanin me Australinë, me degëzime drejt bazës ushtarake anglo-amerikane në Diego Garcia dhe Ishujve Cocos, një territor i vogël australian në Oqeanin Indian.

Më pas, vitin e kaluar, Google njoftoi se Christmas Island, një tjetër territor australian në Oqeanin Indian, do të shndërrohej në një qendër të një rrjeti të ri kabllor që do të lidhë Australinë me Lindjen e Mesme.

Fibra optike do të shtrihet nga Omani, përmes Maldiveve, deri në Christmas Island, dhe më pas do të vazhdojë drejt Australisë. Edhe Project Waterworth i Meta-s, një rrjet global kabllor me vlerë 10 miliardë dollarë, që është ende në zhvillim, pritet të ndjekë një itinerar të ngjashëm në Oqeanin Indian.

Ndryshimet

Ndryshimi i parë që po rikonfiguron rrugët e kabllove lidhet me atë se kush i financon ato. Kabllot nënujore janë të kushtueshme. Për të ndarë kostot, gjatë pjesës më të madhe të dekadave të fundit, kompanitë e mëdha kombëtare të telekomunikacionit krijonin konsorciume për ndërtimin e tyre.

Në vitin 1999, një nga kabllot e para të mëdha me fibra optike mes Europës dhe Azisë, i njohur si SEA-ME-WE 3, kushtoi 1.3 miliardë dollarë dhe kishte 92 partnerë në konsorcium.

Financimi dhe planifikimi i një kablloje nga kaq shumë kompani prirej të rriste kostot dhe të vononte shtrimin e saj. Pasi sigurohej financimi, numri i madh i partnerëve e afronte itinerarin pranë kontinentit aziatik, ku ndodhej pjesa më e madhe e klientëve.

Por bumi i Inteligjencës Artificiale po ndryshon ekonominë e biznesit të kabllove nënujore dhe gjeografinë e tij. Gjatë dhjetë viteve të fundit, gjigantët e internetit kanë nisur të financojnë dhe ndërtojnë kabllo të vetëm.

Kjo ka thjeshtuar procesin e mbledhjes së fondeve dhe planifikimit, si edhe ka shkurtuar kohën e nevojshme për projektet e reja kabllore. Google investoi në kabllon e saj të parë në vitin 2008.

Që atëherë ka financuar të paktën 34 të tjera, 18 prej të cilave i zotëron pa partnerë. Gjithnjë e më shumë, kompani si Meta, Google dhe Microsoft po ndërtojnë kabllo jo për të lidhur qendrat e popullsisë, por për të lidhur qendrat e tyre të të dhënave.

Dhe ato po i ndërtojnë me ritëm të shpejtë. Sipas një vlerësimi, në katër vitet e ardhshme, investimet e reja në kabllo do të arrijnë mesatarisht 4 miliardë dollarë në vit, ku pjesa më e madhe do të vijë nga të ashtuquajturit hyperscalers, që kërkojnë të fitojnë garën e Inteligjencës Artificiale.

Edhe pse shërbimi i internetit satelitor nga kompani si Starlink po bëhet më i lirë, përcjellja e çdo gigabajti të dhënash në hapësirë mbetet shumë herë më e shtrenjtë sesa transmetimi i dritës përmes një kablloje dhe ka gjasa të mbetet kështu edhe për shumë vite. Për këtë arsye, kabllot nënujore ende transportojnë 99% të trafikut ndërkontinental të internetit në botë.

Ndërsa tregu i kabllove nënujore po integrohet gjithnjë e më shumë vertikalisht, ai po zgjerohet edhe gjeografikisht.

Të çliruara nga nevoja për të kaluar pranë qendrave të populluara, anijet po vendosin kabllo nënujore përmes oqeaneve të hapura më shumë se kurrë më parë.

Itineraret e reja janë projektuar për të shmangur shtratin e detit që kontrollohet nga Kina ose nga qeveri që mund të kërkojnë pagesa për vendosjen ose riparimin e kabllove në pika strategjike të ngushta, si ngushticat indoneziane.

Rreziku gjeopolitik është bërë veçanërisht i madh në Detin e Kinës Jugore, ku Kina ende nuk ka vendosur kontroll të plotë mbi sipërfaqen detare, por ushtron de facto sovranitet mbi shtratin e detit.

Sipas së drejtës ndërkombëtare, shtetet nuk duhet të ndërhyjnë në riparimin e kabllove jashtë ujërave të tyre territoriale. Megjithatë, riparimi i çdo kablloje brenda të ashtuquajturës “vija me nëntë viza” (nine-dash line) të Kinës – e cila shtrihet më shumë se një mijë kilometra nga brigjet kineze dhe që Pekini e pretendon si kufirin e ujërave të tij – kërkon miratimin e autoriteteve kineze.

Edhe kabllot që kalojnë nëpër pika strategjike si Ngushtica e Malakës përballen me rreziqe të ngjashme, thotë Samuel Bashfield, studiues i kabllove nënujore në Universitetin La Trobe në Australi.

Rregullat që ndryshojnë vazhdimisht nga vendet bregdetare, si Malajzia dhe Indonezia, synojnë të përfitojnë ekonomikisht nga operacionet e kabllove, për shembull duke kërkuar përdorimin e anijeve vendase.

Këto mund të jenë pengesa të kushtueshme. Por deklaratat e fundit të presidentit dhe ministrit të Financave të Indonezisë, të përballur me mungesë fondesh, mbi mënyrat se si vendi mund të përfitojë nga pozicioni i tij përgjatë disa prej rrugëve detare më të rëndësishme në botë, sugjerojnë se mund të pasojnë masa edhe më agresive.

Për t’i shmangur këto rreziqe, gjithnjë e më shumë trafik interneti po devijohet nga këto zona. Rrjetet e reja të Google dhe Meta kalojnë nga Lindja e Mesme, përmes Australisë, dhe më pas drejt Japonisë, Koresë së Jugut ose Shteteve të Bashkuara.

Në Oqeanin Paqësor, kabllot po përdorin gjithnjë e më shumë Guamin si një qendër lidhëse për aleatët e SHBA-së në Azi.

Këto itinerare të reja janë pjesë e një infrastrukture gjithnjë e më të ndarë të internetit nën oqean: që nga koha kur Barack Obama ishte president, nuk është miratuar asnjë kabllo e re që lidh drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara me Kinën.

The post Bumi i Inteligjencës Artificiale dhe gjeopolitika po riformësojnë oqeanet e Azisë appeared first on Fast News Economy.

Muzika dhe shërbimet e transmetimit janë ndër aktivitetet më të përhapura në internet. Në nivel kombëtar, 36.7% e përdoruesve të internetit kanë dëgjuar muzikë ose kanë përdorur shërbime të ngjashme gjatë tre muajve të fundit. Megjithatë, te të rinjtë 16–24 vjeç kjo përqindje arrin në 75.6%, ndërsa bie në 20,6% për grupmoshën 25–54 vjeç dhe në vetëm 18,3% për personat 55–74 vjeç.

Një prirje e ngjashme vihet re edhe për filmat dhe serialet. Mbi tetë në dhjetë të rinj (80.3%) kanë ndjekur përmbajtje përmes platformave online ose kanë shkarkuar filma dhe seriale, krahasuar me 26% të grupmoshës 25–54 vjeç dhe 21.5% të atyre 55–74 vjeç.

Leximi i e-librave, gazetave apo revistave online është më i balancuar mes grupmoshave. Në total, 25.8% e përdoruesve kanë shfrytëzuar internetin për këtë qëllim. Edhe pse të rinjtë kryesojnë me 44%, diferencat me grupmoshat e tjera janë më të vogla krahasuar me aktivitetet argëtuese.

Edhe lojërat online mbeten një aktivitet i lidhur kryesisht me të rinjtë. Sipas INSTAT, 71.5% e personave 16–24 vjeç kanë luajtur lojëra ose kanë shkarkuar lojëra për telefon, tablet dhe kompjuter. Përqindja ulet në 28.7% për grupmoshën 25–54 vjeç dhe në 19.1% për personat 55–74 vjeç.

Ndërkohë, një nga aktivitetet ku grupmosha më e madhe rezulton më aktive është përdorimi i aplikacioneve që lidhen me shëndetin ose mirëqenien fizike. Në grupmoshën 55–74 vjeç, 24.2% kanë përdorur aplikacione të tilla, duke tejkaluar të rinjtë.

Të dhënat tregojnë gjithashtu se dallimet mes grave dhe burrave në përdorimin e internetit për qëllime kulturore janë relativisht të vogla. Meshkujt përdorin më shpesh internetin për muzikë, filma dhe lojëra online, ndërsa gratë rezultojnë pak më aktive në leximin e e-librave, gazetave dhe revistave online, si edhe në përdorimin e aplikacioneve që lidhen me shëndetin./Tv Scan

The post Çfarë preferojnë shqiptarët në internet? Të rinjtë, filmat dhe muzikën. Të moshuarit, aplikacionet e shëndetit appeared first on Fast News Economy.

Ministrja Ibrahimaj vlerësoi zhvillimin e ekosistemit të startup-eve si një nga historitë më të rëndësishme të transformimit ekonomik të vendit, duke theksuar se filozofia e këtij procesi përmblidhet në qasjen për të ndërtuar Shqipërinë, për të ndërtuar në Shqipëri dhe nga Shqipëria, si shprehje e vizionit të të rinjve dhe sipërmarrësve që zgjedhin të zhvillojnë idetë e tyre në vend.

“Për mua si ministre nuk ka histori më të bukur për të treguar se historia e rrugëtimit të ekosistemit të startupeve në Shqipëri.Unë kam dashur ta quaj fjalimin tim të ndërtosh Shqipërinë, të ndërtosh në Shqipëri, nga Shqipëria, pasi mendoj që ky nuk është një slogan patriotik, nuk është një slogan politik, por është ajo çfarë përfaqëson çdo të ri dhe të re që është këtu në këtë sallë”, u shpreh ministrja.

Ibrahimaj nënvizoi se mbështetja financiare për startup-et ka shënuar rritje të ndjeshme, duke kaluar nga angazhimi fillestar prej 10 milionë euro në vitin 2022 në 16,5 milionë euro aktualisht, si rezultat i performancës së skemave mbështetëse dhe impaktit të tyre në ekonomi.

“Në vitin 2022 ne u zotuam që do të jepnim 10 milionë euro në mbështetje të startup-eve dhe ja ku jemi sot, katër vjet më pas, dhe shuma e financuar për startup-et është 16,5 milionë euro”,  deklaroi ministrja.

Ajo theksoi gjithashtu, rritjen e interesit për programet mbështetëse, ku këtë vit janë regjistruar 1219 aplikime, si dhe një përfshirje të shtuar të të rinjve dhe grave në sipërmarrje, me 417 aplikime nga vajza dhe gra dhe një nivel përfaqësimi prej 34,3% të startup-ve të financuara të drejtuara nga gra.

“Këtë vit në skemën e startupeve aplikuan 417 vajza dhe gra, dyfishi i atyre që kanë aplikuar vitin e kaluar, dhe kur flasim për startup-et e financuara në Shqipëri, përfaqësimi i grave arrin në 34,3% përballë një mesatareje europiane që është 16%”, theksoi ministrja.

Në vijim, ministrja Ibrahimaj u ndal te politikat kryesore të zhvillimit të ekosistemit të inovacionit, të cilat përfshijnë forcimin e kuadrit ligjor, krijimin e instrumenteve të reja financiare, financimin e inkubatorëve akademikë dhe zgjerimin e bashkëpunimeve ndërkombëtare për ndërkombëtarizimin e startup-eve shqiptare.

Ministrja vlerësoi gjithashtu, zhvillimet në transformimin digjital të shërbimeve publike dhe nismat në fushën e inteligjencës artificiale në administratë, si dhe rolin e institucioneve përgjegjëse për inovacionin në konsolidimin e ekosistemit.

Ministrja Ibrahimaj theksoi se Shqipëria ka potencialin të konsolidohet si një nga ekosistemet më dinamike të inovacionit në rajon dhe në Europë, nëpërmjet vijimit të mbështetjes për sipërmarrjen dhe ekonominë e dijes.

The post Grantet për startup-et/ Këtë vit mbi 1200 aplikime, kryesojnë të rinjtë dhe gratë appeared first on Fast News Economy.

Sipas të dhënave, në vitin 2025 rreth 94.5% e përdoruesve të internetit deklarojnë se përdorin aplikacione komunikimi si Messenger apo ËhatsApp, nga 92.4% që ishte një vit më parë. Rritja vihet re në të gjitha nivelet arsimore, por përdorimi mbetet më i lartë te personat me arsim të lartë, ku arrin në 97.3%.

Edhe pjesëmarrja në rrjetet sociale ka shënuar rritje. Në vitin 2025, 85.7% e përdoruesve të internetit kanë deklaruar se krijojnë profile, postojnë mesazhe apo kryejnë aktivitete të tjera në rrjetet sociale, krahasuar me 80% në vitin 2024. Kjo tregon një përhapje më të madhe të platformave sociale në jetën e përditshme.

Diferencat sipas nivelit arsimor vijojnë të jenë të dukshme. Personat me arsim të lartë kanë përqindjet më të larta të përdorimit të rrjeteve sociale dhe komunikimit online, ndërsa nivelet më të ulëta regjistrohen te grupet me arsim më të ulët.

Ndërkohë, leximi i lajmeve online mbetet një tjetër aktivitet i zakonshëm. Në vitin 2025, 73.3% e përdoruesve lexojnë gazeta ose revista në internet, një rritje e lehtë krahasuar me 72.8% në vitin 2024. Edhe në këtë kategori, përdorimi është më i lartë te personat me arsim të lartë, ku arrin në 83%.

Të dhënat tregojnë se interneti po konsolidohet gjithnjë e më shumë si një mjet kryesor për informim, komunikim dhe ndërveprim social, ndërsa përdorimi i platformave digjitale po zgjerohet në shoqërinë shqiptare.

The post Shqiptarët e përdorin internetin për qejf, më shumë komunikim në Messenger dhe WhatsApp appeared first on Fast News Economy.

Në asnjë moment në historinë e sondazheve, amerikanët nuk kanë qenë kaq pesimistë për perspektivat e tyre afatgjata të punësimit.

Sipas një sondazhi, qytetari mesatar mendon se ka 22% gjasa të humbasë vendin e punës gjatë pesë viteve të ardhshme, një nivel më i lartë edhe se gjatë krizës financiare globale të viteve 2007-2009.

Shkaku i këtij pesimizmi është inteligjenca artificiale. Gati një në pesë punonjës amerikanë i tha së fundmi një tjetër anketuesi se IA ose automatizimi kanë “shumë” ose “disi” gjasa t’i zëvendësojnë.

Nuk janë vetëm njerëzit e zakonshëm që janë të alarmuar. Edhe drejtuesit e kompanive të IA-së që po shkaktojnë këtë ankth ndajnë të njëjtin shqetësim.

Dario Amodei i Anthropic ka paralajmëruar se IA mund ta çojë papunësinë në 10-20%. Bill Gates, bashkëthemelues i Microsoft, ka deklaruar se në një botë të dominuar nga IA, njerëzit nuk do të jenë më të nevojshëm për “shumicën e gjërave”.

Sam Altman, drejtuesi i OpenAI, e ka kuptuar se vënia e theksit tek fuqia tronditëse e kësaj teknologjie po nxit reagime kundër saj, ndaj tani flet për “mjete që i fuqizojnë dhe i ngrenë njerëzit, jo për entitete që i zëvendësojnë”.

Por edhe ai nuk i rezistoi dot përmendjes së “tronditjes/tranzicionit” të madh teksa kalojmë në vende të reja pune”.

Ekonomistët, këtë herë, janë shumë më pak pesimistë. Ata e kundërshtojnë fort “gabimin e sasisë fikse të punës”, sipas të cilit tregu i punës shihet si i pandryshueshëm dhe ku fitimi i dikujt nënkupton humbjen e dikujt tjetër.

Sipas tyre, nëse teknologjia zhvendos punëtorë nga disa profesione, ajo pasuron të tjerë, të cilët më pas i shpenzojnë të ardhurat për mallra dhe shërbime që krijojnë vende të reja pune.

Tregu i punës sigurisht që nuk po shfaq ende shenja thyerjeje. Pesha e popullsisë në moshë pune dhe që ka një vend pune, në vendet e OECD-së vazhdon të arrijë nivele rekord, ndërsa papunësia në grupin e vendeve kryesisht të pasura është vetëm 5%.

Amerika punëson më shumë njerëz se kurrë në sektorë të ekspozuar ndaj IA-së, si ai juridik. Ndërkohë, të diplomuarit amerikanë po hasnin vështirësi në tregun e punës që përpara se OpenAI të prezantonte ChatGPT në fund të vitit 2022.

Shumë ekonomistë presin që ndikimi në tregun e punës të jetë relativisht i kufizuar. Sipas Byrosë Amerikane të Statistikave të Punës, vendi pritet të shtojë 5.2 milionë vende pune midis viteve 2024 dhe 2034, duke e rritur punësimin total me 3%.

Përparimet në aftësitë e IA-së mund t’i bëjnë të vjetruara të dhënat aktuale dhe projeksionet që bazohen mbi to. Por nëse kjo ndodh dhe IA vërtet largon miliona njerëz nga puna, kjo do të ishte e paprecedentë në historinë njerëzore.

Asnjëherë teknologjitë e reja nuk janë përhapur aq shpejt sa të lënë për një kohë të gjatë një numër i madh njerëzish pa punë. Arsyeja pse ka ndodhur kështu mund të ndihmojë për të kuptuar se si kjo herë është apo nuk është ndryshe.

Të dhënat historike tregojnë se përhapja e teknologjisë ka ecur gjithmonë ngadalë. Në një studim të publikuar në vitin 2012, Robert Gordon i Universitetit Northwestern zbuloi se që nga viti 1300, rritja e PBB-së për frymë në ekonominë më të avancuar të kohës nuk ka kaluar kurrë rreth 2.5% në vit.

Kur vende të tjera janë rritur më shpejt, kjo ka ndodhur sepse po arrinin ekonomitë më të pasura që kishin gjeneruar më herët progres teknologjik dhe krijim pasurie. Dhe fakti që rritja në kufirin e inovacionit ishte më e ngadaltë nënkuptonte se edhe ritmi i shkatërrimit të vendeve të punës ishte më i ulët.

Krahasimi

Mjafton të shihet bujqësia. Megjithëse ajo ka kaluar përmbysje të mëdha teknologjike gjatë mijëvjeçarit të fundit, punësimi në këtë sektor ka ndryshuar vetëm gradualisht.

Pesha e forcës së punës në bujqësi në Angli ka rënë në mënyrë të vazhdueshme që nga shekulli XVI, pa u shembur ndonjëherë papritur. Traktori modern u shpik në Amerikë në fillim të shekullit XX dhe u deshën breza të tërë, jo vite, që fuqia punëtore në bujqësi të tkurrej.

Edhe kur ndryshimet në tregun e punës ndodhin me ritme më të shpejta, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se punëtorët humbasin.

Në mesin e shekullit XX, kompjuterët e parë, kontejnerët e transportit dhe shpikje të tjera teknologjike e shtynë kryeministin britanik Harold Wilson, të fliste për “nxehtësinë e bardhë të teknologjisë” që po transformonte ekonomitë perëndimore.

PBB-ja për frymë në Amerikë, e cila deri atëherë kishte zënë vendin e Britanisë si ekonomia më e përparuar e botës, u rrit me 2.5% në vit, ritmi më i shpejtë i regjistruar ndonjëherë për një fuqi të madhe ekonomike.

Niveli i ndryshimeve të forta në tregun e punës, i matur nga pjesa e punësimit që zhvendosej mes industrive ose profesioneve, në disa periudha ishte më shumë se dy herë më i lartë se sot.

Megjithatë, shumë njerëz e kujtojnë atë epokë me nostalgji, si një periudhë me rritje pagash, mundësish më të mëdha dhe politike më pak të polarizuar.

Një rast i ndryshimit teknologjik është bërë famëkeq: Revolucioni Industrial në Britaninë e shekullit XIX. Sipas disa interpretimeve, ai ishte tmerrësisht shkatërrues për punëtorët. Shpikjet e James Watt në vitet 1760-1780 i bënë motorët me avull mjaftueshëm efikasë për të fuqizuar fabrikat.

Kjo solli një periudhë rritjeje ekonomike të furishme, që dukej se përkonte me stanjacionin e pagave të korrigjuara me inflacionin. Mes viteve 1790 dhe 1840, pagat pothuajse nuk lëvizën, ndërsa kapitalistët grumbulluan fitime të mëdha.

“Udhëheqësit e mendimit” në Silicon Valley sot e përmendin shpesh këtë periudhë. Ajo lidhet me Friedrich Engels, trashëgimtar kapitalist i kthyer në komunist, i cili e përshkroi në librin “Gjendja e klasës punëtore në Angli”, një rrëfim mbi zonat e varfra të Mançesterit në vitet 1840.

Megjithatë, studimet e fundit hedhin dyshime mbi faktin nëse “pauza e Engelsit” (një term në historinë ekonomike që përshkruan periudhën e hershme të Revolucionit Industrial në Britani, afërsisht nga fundi i shekullit XVIII deri në mesin e shekullit XIX) është një model i dobishëm për të kuptuar çfarë mund të sjellë IA për punëtorët.

Struktura e punësimit në Britani ndryshoi pak deri në vitet 1850 dhe më pas vetëm aq sa ndryshon sot. Për më tepër, nëse teknologjia shkatërroi vende pune, ajo krijoi shumë të tjera. Mes viteve 1760 dhe 1860, numri i britanikëve në punë u rrit nga 4.5 milionë në 12 milionë. Papunësia në përgjithësi mbeti e ulët.

Rritja e pagave ishte vërtet e ngadaltë gjatë “pauzës së Engelsit”, por jo më e ngadaltë sesa në gjysmëshekullin para saj.

Kjo pasqyronte rritjen e ngadaltë të produktivitetit në vitet e para të Revolucionit Industrial, i cili vetë ishte rezultat i përhapjes graduale të shpikjeve teknologjike të Watt. Deri në vitin 1830, në gjithë Britaninë përdorej vetëm rreth 160 mijë kuaj fuqi, ekuivalente me 1,000 makina moderne tipike.

Duke pasur parasysh rritjen e shpejtë të popullsisë në atë periudhë, ishte një “arritje vërtet e jashtëzakonshme” që fuqia blerëse e punëtorëve të rritej qoftë edhe pak, siç e përshkroi demografi britanik Sir Tony Wrigley.

Kjo duket edhe më mbresëlënëse nëse pagat maten jo me indeksin e çmimeve të konsumit, siç bëjnë zakonisht historianët, por me çmimin mesatar të prodhimit vendas, i njohur si “deflatori i PBB-së”.

Diferenca mes këtyre dy matjeve të pagave reale ilustron një pikë thelbësore mbi Revolucionin Industrial. Punëdhënësi mesatar i paguante punëtorët relativisht drejt pasi shiste mallrat dhe zbriste kostot e materialeve.

Ai nuk përfitonte duke shfrytëzuar stafin, siç mendonte Engelsi. Problemi për punëtorët nuk ishte aq shumë paga e padrejtë, sesa rritja e fortë e kostos së jetesës. Çmimet e ushqimeve u rritën vazhdimisht dhe ndonjëherë shpërthyen për shkak të luftërave dhe tarifave të larta mbi importet e drithërave. “Të këqijtë” e Revolucionit Industrial ishin politikanët, jo makineritë.

Kjo u jep një tjetër kuptim trazirave industriale të asaj periudhe. Në fillim të shekullit XIX, punëtorët e tekstileve u rebeluan duke shkatërruar tezgjahët mekanikë që mendonin se do t’u shkatërronin zanatin.

Pak vite më vonë, punëtorët e fermave shkatërruan makineritë e shirjes në gjithë jugun e Anglisë. Historianët i lidhin këto trazira me revolucionin teknologjik, por grevat dhe shkatërrimet kanë ekzistuar gjithmonë.

Në Angli, trazirat ishin më pak të shpeshta në fillim të viteve 1800, në kulmin e “pauzës së Engelsit”, sesa më vonë gjatë shekullit, kur pagat reale po rriteshin ndjeshëm.

Çartistët (anëtarët e një lëvizjeje të madhe politike dhe sociale të klasës punëtore në Britaninë e Madhe, e cila veproi midis viteve 1838 dhe 1848), që siguruan të drejtën e votës dhe të drejta të tjera për punëtorët, nuk fituan terren deri kur rritja e pagave rifilloi në vitet 1840.

Nicholas Crafts, historian ekonomik, e përmblodhi qartë: Revolucioni Industrial, shkroi ai, “nuk është një model” për “ndryshim teknologjik që rrit produktivitetin në kurriz të një rënieje të konsiderueshme të pjesës së punës në të ardhurat kombëtare”. Me pak fjalë, ata që paralajmërojnë për papunësi masive të nxitur nga IA po parashikojnë diçka që nuk ka ndodhur kurrë më parë.

Kjo nuk do të thotë se nuk mund të ndodhë kurrë. Shenjat e para do të ishin një rritje e fortë e produktivitetit e kombinuar me rritje të dobët të pagave reale në Amerikë, ekonominë kryesore të botës.

Kjo do të shfaqej si një rritje e PBB-së për frymë mbi kufirin 2.5% të përmendur nga Gordon dhe një rritje e njëkohshme e fitimeve të korporatave, duke reflektuar se përfitimet nga prodhimi më i lartë po shkojnë te kapitali dhe jo te puna. Një tjetër sinjal do të ishin humbjet e mëdha të vendeve të punës në shumë industri.

Historia ofron edhe një mësim të fundit. Nëse tronditja po vjen, ajo do të shfaqet gjatë një recesioni.

Krizat ekonomike pastrojnë ekonominë nga vendet e punës me produktivitet të ulët. Kompanitë detyrohen të bëjnë ndryshime radikale për të mbijetuar; firmat e dobëta falimentojnë; kapitali dhe puna zhvendosen drejt kompanive më produktive.

Pothuajse të gjitha punët që dikur konsideroheshin rutinë në Amerikë janë zhdukur gjatë recesioneve të mëparshme. Se cilat vende pune do të zhduken herën tjetër, do të jetë një sinjal i rëndësishëm. Deri atëherë, askush, përfshirë Amodei, Gates dhe Altman, nuk do ta dijë më mirë se të tjerët se çfarë forme do të marrë bota e IA-së.

Burimi origjinal: The Economist

The post Apokalipsi i vendeve të punës: një histori shumë e shkurtër appeared first on Fast News Economy.

Për vite me radhë, SHBA është konsideruar lideri i padiskutueshëm në inteligjencën artificiale. Por perceptimi global duket se po ndryshon.

Sipas një sondazhi të ri ndërkombëtar të realizuar nga kompania britanike Public First dhe të raportuar nga Politico, qytetarët në 11 nga 15 vendet e anketuara mendojnë se Kina e ka kaluar SHBA-në në kapacitetet dhe inovacionin në AI.

Vetëm në Japoni, Indi, Vietnam dhe vetë SHBA-në, shumica e të anketuarve vijojnë të shohin Amerikën si kryesuese. Edhe brenda SHBA-së, besimi nuk duket aq i fortë sa më parë. Sondazhi tregon se vetëm 51% e amerikanëve mendojnë se vendi i tyre dominon garën e AI. Ndërkohë, 24% besojnë se Kina është në krye, ndërsa 25% janë të pasigurt.

Perceptimi është edhe më domethënës tek vendet fqinje dhe aleatët tradicionalë të SHBA-së. Në Meksikë, vetëm 36% e të anketuarve mendojnë se SHBA është përpara, ndërsa 49% besojnë se Kina kryeson. Në Kanada, vetëm 27% favorizojnë SHBA-në, ndërsa 40% mendojnë se Kina ka marrë avantazhin.
Edhe në Europë, mbështetja për epërsinë amerikane duket e zbehur.

Në Francë, perceptimi është i ngjashëm me atë të Kanadasë, ndërsa në Mbretërinë e Bashkuar vetëm 26% e të anketuarve mendojnë se SHBA kryeson, kundrejt 44% që shohin Kinën si lideren e re të AI. Mbetet e paqartë nëse ky ndryshim perceptimi lidhet me admirimin për modelin kinez apo me skepticizmin në rritje ndaj mënyrës se si kompanitë amerikane po zhvillojnë dhe kontrollojnë teknologjitë e AI. Por ajo që duket qartë është se gara për inteligjencën artificiale nuk matet më vetëm me modele, patenta apo performancë teknike.

Ajo po kthehet edhe në një betejë perceptimi, besimi dhe legjitimiteti global.

Nëse industria amerikane e teknologjisë vijon të shihet si tepër e përqendruar, agresive dhe e shkëputur nga interesat e publikut, sfida e saj mund të mos jetë vetëm teknologjike. Mund të jetë edhe politike dhe shoqërore./ futurism, Business Mag

The post Po rritet bindja globale se Kina po ia kalon SHBA-së në garën e Inteligjencës Artificiale appeared first on Fast News Economy.