Infrastruktura veçse e rrënuar ishte në shënjestër të sulmeve, duke bërë që fabrika e uzina çeliku të dalin jashtë funksioni, ndërsa ura e porte të jenë të papërdorshme.

Edhe më keq se kaq, janë goditur objektet e naftës dhe gazit, ndërsa bllokadë e tanishme amerikane ndaj porteve iraniane e ka ndërprerë pothuajse plotësisht burimin kryesor të të ardhurave të Teheranit: paratë nga nafta.

Duke qenë se monedha ka rënë në nivele historikisht të ulëta kundrejt dollarit dhe ndërprerja e internetit ka paralizuar bizneset, analistët thonë se ekonomia e Iranit ndodhet tani në një territor të panjohur, përcjell A2.

“Pra, nëse regjimi nuk kërkon lëshime nga SHBA-ja për ta hequr bllokadën, ekonomia do të mbetet jashtëzakonisht e dobët”, tha Jason Tuvey, zëvendëskryeekonomist për tregjet në zhvillim në Capital Economics me seli në Londër.

“Por, në fund, gjithçka varet nga niveli i dhimbjes ekonomike që regjimi iranian është i gatshëm ta përballojë për t’i arritur synimet e veta ushtarake dhe gjeopolitike”, shtoi ai.

Gjendja është përkeqësuar aq shumë saqë zyrtarët e lartë nuk mund ta mohojnë më dëmin.

Thuhet se guvernatori i Bankës Qendrore të Iranit, Abdolnaser Hemmati, i ka kërkuar presidentit Masud Pezeshkian të ndërmarrë hapa urgjentë për ta stabilizuar ekonominë, përfshirë rikthimin e qasjes së plotë në internet dhe arritjen e një marrëveshjeje për paqe me Uashingtonin.

Zëdhënësja e Qeverisë, Fatemeh Mohajerani, ka vlerësuar se dëmet e përgjithshme në infrastrukturë dhe në pronat e banimit dhe tregtare nga lufta kapin shifrën e 270 miliardë dollarëve. Kjo shifër është nëntë herë më e lartë se i gjithë buxheti publik i Iranit për vitin 2025 dhe afërsisht 60 për qind e prodhimit ekonomik të vendit, sipas faqes ekonomike Eghtesad News.

Zyrtarët iranianë vlerësojnë se kostot e rindërtimit do të arrijnë në rreth 300 miliardë dollarë vetëm për infrastrukturën civile, ndërsa kosto të tjera do të vijnë nga ndërprerjet e tjera ekonomike, si humbja e bizneseve dhe nevoja për rritje të pagesave sociale.

Sipas Gholamhossein Mohammadi, zëvendësministër i Punës në Iran, vlerësimet paraprake tregojnë se konflikti ka çuar në humbjen e më shumë se një milion vendeve të punës dhe ka lënë dy milionë njerëz të papunë drejtpërdrejt ose tërthorazi.

Koha e luftës e ka përkeqësuar edhe më shumë tregun e punës të Iranit.

Sipas së përditshmes ekonomike iraniane, Donya-e Eqtesad, pranvera është tradicionalisht sezoni kulmor i punësimit. Platforma e punësimit Iran Talent thotë se një muaj tipik pranvere prodhon rreth 65.000 vende të lira pune. Këtë vit, vendet e reja të punës kanë rënë me 80 për qind. Për çdo pesë vende pune që hapeshin pranverën e kaluar, katër tani janë zhdukur.

Sa i përket kërkesave për punë, shifrat janë po aq të larta. Më 5 maj, platforma e punësimit Jobvision regjistroi një rekord ditor prej 318.000 CV të dorëzuara nga punëkërkuesit, pra 50 për qind më shumë se rekordi i mëparshëm prej 212.000 sosh.

Hendeku midis atyre që kërkojnë punë dhe vendeve të hapura të punës nuk ka qenë kurrë më i madh.

Ndërkohë, analistët thonë se shkatërrimi i ekonomisë është përkeqësuar nga ndërprerja e internetit e vendosur nga shteti, tani në ditën e saj të 66-të.

Kjo ndërprerje i kushton ekonomisë digjitale të Iranit midis 30 dhe 80 milionë dollarë çdo ditë, duke shkatërruar tregtinë elektronike, logjistikën dhe sektorin e teknologjisë, pa përmendur sipërmarrësit e vegjël, bizneset e të cilëve janë ndalur plotësisht.

Në një shenjë shqetësimi në rritje, Unioni i Prodhimit dhe Publikimit të Përmbajtjes, që përfaqëson bizneset që operojnë në hapësirën digjitale, ka bërë thirrje për qasje të sigurt në internet për iranianët.

Në një deklaratë të formuluar me kujdes më 4 maj, unioni tha se, megjithëse mbështet vendimet e Qeverisë në kushte emergjente, çdo politikë në këtë fushë duhet të zhvillohet me pjesëmarrjen e sektorit privat.

“Jeta e miliona iranianëve e ndërtuar mbi baza digjitale nuk duhet të bëhet lodër e interesave përçarëse politike”, thuhej në deklaratë.

Riali iranian ka rënë në mënyrë të theksuar paralelisht. Monedha tani tregtohet rreth 1.9 milionë riali për vetëm një dollar në tregun e lirë, më shumë se dyfishi i vlerës së saj një vit më parë, sipas TGJU, një platformë që gjurmon tregun e arit dhe këmbimit valutor në Iran.

Duke qenë se të ardhurat nga nafta i janë ndalur nga bllokada detare amerikane dhe bizneset nuk janë në gjendje për të gjeneruar të ardhura të tatueshme, Qeveria përballet me një krizë strukturore financimi.

Duke folur për Radion Farda të REL-it, Dalga Khatinoglu, ekspert i energjisë për Iranin me bazë në Azerbajxhan, tha se Irani do të duhet ta ulë prodhimin e naftës dhe gazit nëse bllokada vazhdon, sepse po i mbaron kapaciteti i magazinimit.

Ai vlerësoi se, nëse bllokada amerikane vazhdon edhe për një muaj tjetër, prodhimi i naftës në Iran do të bjerë për 1.2 milion fuçi në ditë.

“Kjo do të jetë shumë e dhimbshme për Iranin”, tha Khatinoglu.

Pasojat fiskale shtrihen përtej humbjes së prodhimit.

Ekonomisti iranian, Majid Salimi Borujeni, duke shkruar në të përditshmen ekonomike Jahan-e-Sanat, paralajmëroi se çdo rritje e të ardhurave nga nafta për shkak të çmimeve më të larta gjatë mbylljes së Ngushticës së Hormuzit është e përkohshme dhe se kostot e rindërtimit pas luftës do ta tejkalojnë shumë atë.

Me mungesë burimesh të besueshme të të ardhurave, ai argumentoi se financimi monetar i deficitit – praktikisht shtypja e parasë – mund të jetë e vetmja rrugë e mbetur, një rrugë që rrezikon të përshpejtojë inflacionin që tashmë ka kaluar mbi 70 për qind./ REL

The post Ekonomia e Iranit buzë greminës për shkak të luftës appeared first on Fast News Economy.

Brent arriti gjatë tregtimit deri në 126.41 dollarë për fuçi, niveli më i lartë që nga marsi 2022, ndërsa kontratat e naftës amerikane WTI u ngjitën në 108.34 dollarë për fuçi.

Rritja e re erdhi pas një vale të mëparshme të fortë në tregjet e energjisë.

Një ditë më parë, Reuters raportoi se kontratat e Brent për qershorin u rritën me 6.77 dollarë, ose 6.1%, duke u mbyllur në 118.03 dollarë për fuçi, përpara se në tregtimet pas mbylljes të preknin 120 dollarë për herë të parë që nga qershori 2022. Në të njëjtën seancë, WTI u rrit me 6.95 dollarë, ose 7%, në 106.88 dollarë për fuçi.

Tensionet u përshkallëzuan më tej pasi bllokada në Hormuz nuk dha sinjale lehtësimi. Brent u rrit deri në 126.20 dollarë për fuçi në tregjet aziatike, ndërsa WTI arriti në 110.23 dollarë, pas raportimeve se SHBA-ja po shqyrtonte opsione ushtarake për të thyer bllokimin e furnizimeve në rajon.

Rëndësia e Hormuzit e bën çdo bllokim të tij një goditje të drejtpërdrejtë për tregun global të energjisë.

Sipas Administratës Amerikane të Informacionit për Energjinë, në vitin 2024 përmes Ngushticës së Hormuzit kalonin mesatarisht rreth 20 milionë fuçi naftë në ditë, e barabartë me rreth 20% të konsumit global të naftës dhe lëngjeve të tjera të naftës. Pesha e këtij korridori është veçanërisht e madhe për Azinë.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) vlerëson se 89% e naftës bruto dhe kondensatit që kaloi përmes Hormuzit në gjysmën e parë të vitit 2025 shkoi drejt tregjeve aziatike, kryesisht Kinës, Indisë, Japonisë dhe Koresë së Jugut.

Kriza nuk prek vetëm naftën. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë vlerëson se Hormuzi është gjithashtu një korridor i rëndësishëm për gazin natyror të lëngshëm, veçanërisht për furnizimet nga Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe drejt Azisë.

Sipas IEA, në vitin 2025 rreth 90% e LNG-së që kalonte përmes Hormuzit ishte e destinuar për tregjet aziatike, ndërsa pjesa e Europës ishte pak mbi 10%.

Rritja e çmimeve po ushqen frikën për një valë të re inflacioni global. Kontrata për dorëzimin e qershorit u rrit me 4.1% në 122.88 dollarë.

Çmimet janë rritur ndjeshëm që nga nisja e konfliktit, nga rreth 70 dollarë për fuçi, duke reflektuar bllokimin diplomatik dhe frikën se ndërprerja e furnizimeve mund të zgjasë.

Nëse bllokada zgjatet, tregu rrezikon të hyjë në një fazë çmimesh edhe më të larta, sepse kapacitetet alternative për të zëvendësuar naftën që kalon nga Hormuzi janë të kufizuara.

Për ekonomitë importuese të energjisë, sidomos në Europë dhe Azi, kjo do të thotë kosto më të larta për karburantet, transportin, industrinë dhe zinxhirët e furnizimit, me pasoja të drejtpërdrejta në inflacion dhe rritjen ekonomike./Reuters, AP

The post Nafta kalon mbi 125 dollarë, rritet frika për ndërprerje të gjatë të furnizimit nga Hormuzi appeared first on Fast News Economy.

Një nga më të rëndësishmet në Lindje, është Ngushtica e Malakës, një arterie kyçe ku kalon një pjesë e konsiderueshme e tregtisë mes Lindjes dhe Perëndimit. Po ashtu, Kanali i Panamasë mbetet një nga rrugët më strategjike. Pa të, anijet do të detyroheshin të rrethonin gjithë kontinentin amerikan, duke rritur ndjeshëm kohën dhe kostot e transportit.

Në hemisferën jugore, pika të rëndësishme janë Kepi i Shpresës së Mirë në Afrikë dhe Kepi Horn në Amerikën e Jugut, që lidhin oqeanet dhe shërbejnë si alternativa për rrugët kryesore tregtare.

Ndërkohë, në veri, shkrirja graduale e akullit në Arktik ka rikthyer në vëmendje kalimet e dikurshme legjendare detare. Kalimi Veriperëndimor dhe ai Verilindor, përkatësisht në veri të Amerikës dhe Siberisë, po bëhen të kalueshme në periudha të caktuara të vitit, duke ofruar rrugë më të shkurtra mes Evropës dhe Azisë.

Këto korridore janë thelbësore për ekonominë botërore, por gjithashtu po aq të ndjeshme. Çdo bllokim apo tension në to, mund të ketë pasoja të menjëhershme në tregtinë globale dhe furnizimin me energji.

The post Jo vetëm Hormuzi, të gjitha ngushticat që rrezikojnë të bllokojnë ekonominë globale appeared first on Fast News Economy.

Rreth 50 km në juglindje të kryeqytetit Addis Ababa, punimet nisën në janar për atë që kryeministri etiopian Abiy Ahmed Ali e përshkroi si “projekti më i madh i infrastrukturës së aviacionit në historinë e Afrikës”.

Aeroporti Ndërkombëtar Bishoftu pritet të hapet në vitin 2030 me dy pista dhe kapacitet për 60 milionë pasagjerë në vit, me plane për t’u zgjeruar në 110 milionë pasagjerë, më shumë se aeroporti më i ngarkuar në botë, Hartsfield-Jackson në Atlanta, që pati 106 milionë pasagjerë në 2025.

Projekti drejtohet nga Ethiopian Airlines, kompania më e madhe ajrore e Afrikës për nga flota, pasagjerët dhe të ardhurat. CEO Mesfin Tasew tha se kompania “do të investojë 30% të kapitalit të saj” për të mbuluar drejtpërdrejt koston prej 12.5 miliardë dollarësh. Pjesa tjetër prej 8 miliardë dollarësh ende nuk është siguruar, me SHBA-në, Kinën dhe së fundmi Italinë të përfshira në negociata.

Lidhja e hapësirës ajrore të Afrikës

Addis Ababa është tashmë një nga qendrat kryesore të aviacionit në Afrikë, por aeroporti Bole po arrin shpejt kapacitetin maksimal dhe nuk ka hapësirë për zgjerim.

Me një aeroport të ri që do të shërbejë kryesisht për pasagjerë tranzit, Ethiopian Airlines mund të udhëheqë garën për të lidhur hapësirën ajrore afrikane, një nga tregjet me rritjen më të shpejtë në botë.

Aeroporti mund të shfrytëzojë gjithashtu kapacitetin e pashfrytëzuar të transportit të mallrave në Afrikë, duke mbështetur Marrëveshjen e Tregtisë së Lirë Kontinentale Afrikane me infrastrukturë për të përpunuar 3.73 milionë ton mallra në vit.

Për financimin, Landry Signé, drejtues në Thunderbird School of Global Management dhe studiues në Brookings Institution tha: “Sinjalet janë pozitive deri tani, por sigurimi i 8 miliardë dollarëve brenda një viti është një afat ambicioz.” Nëse mbledhja e fondeve zgjat, objektivi i vitit 2030 bëhet shumë i vështirë për t’u arritur.

Zaha Hadid Architects po drejton projektimin e terminalit.

I frymëzuar nga Lugina e Madhe Rift, terminali ka një strukturë qendrore që shtrihet në gjatësi, me katër degë që pasqyrojnë peizazhet dhe kulturat e ndryshme të Etiopisë.

Hapësirat gjysmë të hapura dhe oborret janë projektuar për të përfituar nga klima e butë e Bishoftu. “Je pothuajse jashtë, gjë mjaft unike për një aeroport,” shtoi ai.

Projektuesit thonë se qëndrueshmëria është prioritet, nga materialet vendase te energjia diellore dhe sistemet e ujërave të shiut. Megjithatë, industria e aviacionit përbën 2–3% të emetimeve globale të CO₂.

Ankesat e komunitetit

Ndërtimi ka shkaktuar polemika, pasi thuhet se ka zhvendosur mbi 15,000 njerëz nga më shumë se 3,600 hektarë tokë bujqësore.

Ethiopian Airlines thotë se po shpenzon 350 milionë dollarë për zhvendosjen, duke ndërtuar 1,400 shtëpi me energji, ujë, shkolla dhe shërbime shëndetësore.

Megjithatë, disa banorë kanë deklaruar se nuk kanë marrë kompensim. Autoritetet i kanë mohuar këto pretendime.

Signé thekson se zhvendosjet shpesh trajtohen si çështje logjistike dhe jo si problem qeverisjeje. Ai paralajmëron se çdo pakënaqësi e pazgjidhur mund të vonojë projektin dhe të ndikojë te investimet.

Konkurrenca rajonale

Bishoftu është pjesë e një vale investimesh në aeroporte në kontinent, përfshirë projektin në Ruandë, Burkina Faso dhe modernizimet në Casablanca, Kajro dhe Nairobi.

CEO Tasew tha se synimi është që aeroporti të bëhet për Afrikën ajo që është Dubai apo Doha për Lindjen e Mesme.

Megjithatë, ai pranon se kjo kërkon bashkëpunim me linja të tjera ajrore për të siguruar lidhje të pandërprerë.

Në Samitin Aviation Africa 2025, ministrat miratuan një plan për të përshpejtuar Tregun e Vetëm Ajror Afrikan. Që nga viti 2018, 38 shtete janë bashkuar dhe janë krijuar mbi 110 linja të reja, me potencial për të rritur trafikun me 141% dhe për të ulur çmimet deri në 35%.

Linjat më të vogla shqetësohen se kompanitë e mëdha do të përfitojnë më shumë.

“Ethiopian Airlines mbetet lider, por konkurrenca po rritet,” tha Christy Tawii nga Euromonitor.

Ajo shtoi se ndikimi i plotë do të varet nga politikat, liberalizimi i vizave dhe rritja e qëndrueshme e kërkesës. / CNN

The post Aeroporti prej 12.5 miliardë dollarësh do të jetë më i madhi në Afrikë appeared first on Fast News Economy.

Sipas drejtorit ekzekutiv, Goh Miah Kiat, cituar nga “La Repubblica”, kompania përdor materiale me bazë petrokimike si amoniaku, etanoli dhe vaji silikoni, kostot e të cilave janë rritur ndjeshëm. Vetëm çmimi i vajit të silikonit është rritur me rreth 30%, ndërsa lateksi është dyfishuar. Në total, kostot e prodhimit janë rritur me 25-30%, duke e bërë të pashmangshme transferimin e këtyre kostove tek konsumatori.

Megjithatë, Karex nuk pret rënie të kërkesës. Përkundrazi, përdorimi i prezervativëve priret të rritet në periudha pasigurie ekonomike dhe sociale. Në vitin 2026, kërkesa globale është rritur me rreth 30%, ndërsa vonesat në transport kanë krijuar mungesa në treg.

E themeluar në vitin 1988, Karex prodhon rreth 5 miliardë prezervativë në vit dhe furnizon marka ndërkombëtare si Durex.

The post Lufta në Iran rrit kostot, kompania më e madhe në botë njofton rritjen e çmimit të prezervativëve appeared first on Fast News Economy.

Më 2023, Banka Botërore e përshkroi Korridorin e Mesëm si një rrugë me rëndësi strategjike, por të kufizuar nga aspekti strukturor. Teksa fragmentimi gjeopolitik, i nxitur pjesërisht nga lufta e Rusisë në Ukrainë, ka rritur kërkesën për korridore alternative, Banka Botërore theksoi se qëndrueshmëria afatgjatë e këtij korridori kërkon investime të koordinuara, heqjen e pengesave infrastrukturore dhe përmirësimin e procedurave doganore ndërkufitare dhe atyre të transportit.

Për të adresuar këto barriera rrugore, Banka Botërore dhe partnerët e saj më 14-15 prill u zotuan për 3.3 miliardë dollarë për forcimin e hallkave kryesore që mungojnë përgjatë korridorit, përfshirë 1.9 miliard dollarë për Kalimin Hekurudhor Verior të Stambollit në Turqi dhe një investim prej 1.4 miliard dollarësh për rindërtimin e autostradës Karagandi-Zhezkazgan në Kazakistan, përcjell A2.

Po të njëjtën ditë kur u bë publik ky njoftim, zëvendëspresidenti i Turqisë, Cevdet Yılmaz, theksoi rëndësinë e investimeve të tilla gjatë një takimi në Astana.

“Korridori Verior [përmes Rusisë] është bërë i paparashikueshëm për shkak të tensioneve gjeopolitike. Rruga jugore po i shtyn limitet e kapacitetit të saj”, tha ai. “Kjo situatë e ka bërë Korridorin e Mesëm jo një alternativë, por një zgjedhje të domosdoshme”.

Dosym Satpayev, drejtor i Grupit për Vlerësimin e Rrezikut në Almati – institut i pavarur që analizon rreziqet politike, korrupsionin dhe proceset e politikës së jashtme në rajon – tha se lufta e Rusisë në Ukrainë dhe sanksionet që pasuan kanë thelluar varësinë globale nga rrugë kryesore detare sikurse Ngushtica e Hormuzit. Por, kriza aktuale mund të ketë pasoja afatgjata për tregtinë globale.

“Edhe nëse Ngushtica e Hormuzit rihapet, besoj se imazhi i saj si një rrugë e qëndrueshme transporti dhe logjistike është dëmtuar për shumë vite, nëse jo përgjithmonë”, tha Satpayev. “E njëjta gjë vlen edhe për stereotipin se vendet e Gjirit Persik dhe të Lindjes së Mesme mund të garantojnë furnizime të qëndrueshme të burimeve energjetike dhe mallrave të tjera përmes Ngushticës së Hormuzit”.

Pasiguria tashmë po e riformëson çmimet globale dhe sjelljen tregtare, shtoi ai, duke thënë se një “rrezik për sigurimet detare” ka gjasa të mëdha të përfshihet në çmimet e naftës dhe të plehrave azotike.

“Rreth 25-35 për qind e furnizimeve globale me plehra kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit, dhe kjo pashmangshëm do të reflektohet në çmimet në treg. Prandaj, shumë vende do të kërkojnë të diversifikojnë rrugët, pavarësisht se si zhvillohet situata. Me shumë gjasë, paqëndrueshmëria do të zgjasë për një kohë të gjatë, që do të thotë se rreziqet do të mbeten të larta. Dhe, kjo është e keqe për biznesin, sepse biznesi ka nevojë për parashikueshmëri”.

Një rajon i rrethuar nga kaosi gjeopolitik

Një faktor kyç pas rritjes së tërheqjes së Korridorit të Mesëm, sipas Satpayev, është stabiliteti relativ i rajoneve nëpër të cilat kalon ky korridor. Pavarësisht konflikteve përreth, Azia Qendrore dhe Kaukazi kanë “treguar stabilitet në kushte të kaosit gjeopolitik”.

“Kjo ka rritur interesin për të si një platformë për projekte transporti dhe ato logjistike”, tha ai. “Si rezultat, statusi i rajonit është rritur në nivel global”.

Korridori i Mesëm u përshtatet të gjithëve, shtoi ai, përveç Rusisë.

“Ne shohim se aktorët kryesorë gjeopolitikë po kërkojnë të forcojnë pozicionet e tyre në rajon, kryesisht në sferat ekonomike dhe të transportit dhe logjistikës. Kina dhe Bashkimi Evropian janë veçanërisht aktivë”, u shpreh Satpayev.

“Samiti i Samarkandit vitin e kaluar shfaqi interesin e BE-së për zhvillimin e Korridorit të Mesëm, përfshirë investime në qendrat rreth Detit Kaspik. Edhe Shtetet e Bashkuara po tregojnë interes për Korridorin e Mesëm, pasi synojnë qasje në materiale kritike dhe metale të rralla në Azinë Qendrore”.

Megjithatë, disa analistë paralajmërojnë se Korridori i Mesëm ende nuk është në gjendje që të zëvendësojë plotësisht rrugët ekzistuese tregtare, veçanërisht rrugën tokësore veriore që kalon përmes Rusisë.

Analisti për Azinë Qendrore, Temur Umarov nga Carnegie Endowment for International Peace, argumentoi se, ndonëse narrativët gjeopolitikë gjithnjë e më shumë favorizojnë diversifikimin, realitetet në terren dhe ato logjistike të tregtisë vendosin kufizime në këtë drejtim.

“Megjithatë, Korridori i Mesëm, sado që mund të duket interesant dhe potencialisht ambicioz, ende nuk është zhvilluar në një nivel ku do të mund të zëvendësonte dërgesat veriore përmes Rusisë”, tha Umarov. “Problemi nuk është mungesa e interesit për Korridorin e Mesëm, por fakti i thjeshtë se për momentin është teknikisht e pamundur të ridrejtohet e gjithë rrjedha e mallrave dhe e burimeve energjetike përmes tij, në vend të rrugëve ekzistuese veriore”.

Ai shtoi se ky kufizim strukturor nuk lidhet vetëm me mangësitë infrastrukturore, por edhe me kohën dhe shkallën.

“Nga një këndvështrim praktik, është ende herët të pritet që Korridori i Mesëm të absorbojë të gjitha vëllimet tregtare. Do të duhen investime të qëndrueshme, koordinim midis shumë shteteve dhe vite zhvillim para se të mund të funksionojë në shkallën e rrugëve veriore që janë të konsoliduara”.

Çfarë nënkupton Korridori i Mesëm për Kazakistanin?

Për Kazakistanin, rëndësia e projektit të autostradës të mbështetur nga Banka Botërore shkon përtej financimit të infrastrukturës. Projekti sinjalizon rolin në rritje të vendit si një qendër transiti në një peizazh logjistik euroaziatik që po zhvillohet me shpejtësi, i cili gjithnjë e më shumë po përcaktohet jo vetëm nga gjeografia, por edhe nga gjeopolitika, diversifikimi i rrezikut dhe kërkimi për rrugë tregtare që janë më të qëndrueshme.

Nëse qeveritë e Azisë Qendrore e menaxhojnë këtë proces në mënyrë efektive, investimet në Korridorin e Mesëm mund të përkthehen po ashtu në përfitime të prekshme për qytetarët e rajonit, pohoi Satpayev.

“Infrastruktura si hekurudhat dhe rrugët, veçmas duke pasur parasysh madhësinë e Kazakistanit, mund të rigjallërojë disa rajone që janë ekonomikisht të lëna pas dore”, tha ai. “Nga këndvështrimi i ndërtimit të hoteleve, pompave të karburantit, shërbimeve dhe infrastrukturës së mirëmbajtjes, kjo mund të krijojë një efekt shumëfishues që u jep këtyre rajoneve një jetë të dytë”.

Ai shtoi se ky potencial nuk është automatik, por varet nga qeverisja dhe cilësia e zbatim.

“Ka shpresë që nëse kjo zbatohet nën mbikëqyrjen e investitorëve dhe organizatave ndërkombëtare që financojnë këto projekte do të përmirësojë deri në një masë edhe mirëqenien e qytetarëve në shtetet tona”.

Korridori i Mesëm, i njohur zyrtarisht si Rruga Ndërkombëtare e Transportit Trans-Kaspik, u themelua në vitin 2014 nga Kazakistani, Azerbajxhani dhe Gjeorgjia për të lidhur Kinën dhe Evropën përmes Azisë Qendrore, Detit Kaspik dhe Kaukazit Jugor, me lidhje të mëtejshme përmes Turqisë. Për vite me radhë, ai mbeti si projekt dytësor krahasuar me rrugën veriore të udhëhequr nga Rusia.

Korridori mbështetet nga një kombinim i huadhënësve si Banka Botërore, Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim dhe Banka Azatike për Zhvillim, së bashku me nisma financuese nga BE-ja dhe investime të mëdha të udhëhequra nga Kazakistani, Azerbajxhani, Gjeorgjia dhe Turqia, teksa Kina vepron si shtytëse kryesore e tregtisë përmes lidhjes së saj përmes nismës, Brezi dhe Rruga./ REL

The post Kriza në Hormuz fuqizon Korridorin e Mesëm appeared first on Fast News Economy.

Kontratat e ardhshme të naftës së papërpunuar Brent u rritën me 6.67 dollarë, në 101.87 dollarë për fuçi, ndërsa nafta e Teksasit Perëndimor u rrit me 7.26 dollarë, në 103.83 dollarë për fuçi.

Sipas analistëve, tregu tani është kthyer kryesisht në kushtet para armëpushimit, përveç tani që SHBA-të do të bllokojnë edhe rrjedhat e mbetura deri në 2 milionë fuçi në ditë të lidhura me Iranin përmes Ngushticës së Hormuzit.

Presidenti Donald Trump tha se Marina Amerikane do të fillojë bllokimin e Ngushticës së Hormuzit, duke rritur tensionet pasi bisedimet maratonë me Iranin dështuan të arrinin një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës dhe duke rrezikuar një armëpushim të brishtë dyjavor.

Ai shtoi se çmimi i naftës dhe benzinës mund të mbetet i lartë gjatë zgjedhjeve të mesit të mandatit në nëntor, një pranim i rrallë i pasojave të mundshme politike nga vendimi i tij për të sulmuar Iranin gjashtë javë më parë.

Komanda Qendrore e SHBA-së tha se forcat amerikane do të fillojnë zbatimin e bllokadës së të gjithë trafikut detar që hyn dhe del nga portet iraniane në orën 14:00 GMT të hënën. Do të “zbatohet në mënyrë të plotë kundër anijeve të të gjitha kombeve që hyjnë ose dalin nga portet dhe zonat bregdetare iraniane, duke përfshirë të gjitha portet iraniane në Gjirin Arabik dhe Gjirin e Omanit”, thuhet në një deklaratë të CENTCOM.

Të dhënat e transportit detar në LSEG treguan se anijet cisternë të naftës po i shmangen Ngushticës së Hormuzit përpara bllokadës së SHBA-së ndaj Iranit.

Arabia Saudite tha se kishte rivendosur kapacitetin e plotë të pompimit të naftës përmes tubacionit Lindje-Perëndim në rreth 7 milionë fuçi në ditë, disa ditë pasi dha një vlerësim të dëmeve në sektorin e saj të energjisë nga sulmet gjatë konfliktit me Iranin.

The post Pritet bllokimi amerikan i Hormuzit – Reagojnë tregjet, me naftën që kalon 100 USD/fuçi appeared first on Fast News Economy.

Të dielën, OrbanI, aleati i ngushtë i Donald Trump dhe kryeministër për 16 vjet, uroi udhëheqësin e opozitës për fitoren e tij historike.

Hungarezët morën pjesë në numër rekord në votim, i cili u shndërrua në një referendum kundër sundimit gjithnjë e më autoritar të Orbanit.

Ndjekësit e Magyar-it i konsideruan zgjedhjet si shansin e fundit për ta mbajtur Hungarinë, vend anëtar i NATO-s dhe Bashkimit Evropian, larg rrëshqitjes në orbitën e Rusisë së Putinit.

Ja 10 fakte kyçe për Peter Magyar:

Fitore historike në zgjedhjet e 2026

Partia Tisza e Magyar-it arriti një fitore të jashtëzakonshme, duke marrë rreth 51%–55% të votave kundrejt Fidesz-it me 38%–40%, duke përfunduar sundimin 16-vjeçar të Orbán-it. Numërimi përfundimtar ende nuk është publikuar.

Nga i brendshëm në qeveri, në sfidant

Para ndarjes dramatike në 2024, Magyar ishte thellësisht i përfshirë në partinë Fidesz, duke shërbyer në disa role të lidhura me qeverinë dhe duke kaluar mbi dy dekada brenda administratës së Orbán-it.

Avokat dhe diplomat me profesion

Magyar ndërtoi karrierën e hershme si avokat dhe diplomat, përfshirë punën në misionin e Hungarisë në Bruksel dhe role në borde të ndërmarrjeve shtetërore.

Ngjitja politike e lidhur me skandalin

Ngjitja e tij si politikan filloi në fillim të vitit 2024 pas një rasti të diskutueshëm të një amnistie presidenciale të një abuzuesi, që detyroi dorëheqjen e bashkëshortes së tij atë kohë, Judit Varga, si ministre Drejtësie. Pak më vonë, Magyar publikoi regjistrime që pretendonin ndërhyrje qeveritare në një rast korrupsioni.

Jeta personale dhe lidhjet politike

Magyar ishte i martuar me Varga-n për 17 vjet para divorcit të tyre në mars 2023. Çifti ka tre djem, dhe familja e tij e gjerë përfshin ish-presidentin hungarez Ferenc Madl.

Lëvizja anti-korrupsion

Megjithëse ishte një figurë e re në skenën politike kombëtare, Magyar ndërtoi shpejt një lëvizje të fokusuar te lufta kundër korrupsionit, reforma në qeverisje dhe rindërtimi i lidhjeve të Hungarisë me Evropën.

Qëndrim pro-evropian dhe konservator

Ai e identifikon veten si një konservator liberal pro-evropian, duke u pozicionuar si një urë midis vlerave tradicionale dhe reformës institucionale.

Detaje për edukimin

Magyar u diplomua për Drejtësi nga Universiteti Katolik “Pázmány Péter” në 2004-ën dhe gjithashtu studioi në Berlin, në Universitetin “Humboldt” përmes programit “Erasmus’.

Pasuria neto

Në një deklaratë pasurie të vitit 2025, Magyar raportoi se zotëronte disa prona dhe rreth 86.4 milionë forint (253,000 dollarë) në investime, kursime dhe para.

Interesat personale dhe mënyra e jetesës

Përtej politikës, Magyar e përshkruan veten si besimtar, që i pëlqen të luajë futboll dhe të gatuajë me miqtë dhe fëmijët e tij.

The post 10 fakte për Peter Magyar-in, kush është politikani që mposhti Orbanin appeared first on Fast News Economy.

Spanja, të martën, urdhëroi prokurorët të hetojnë kompaninë Meta, X dhe TikTok për përhapjen e dyshuar të imazheve seksuale të fëmijëve të krijuara me inteligjencë artificiale, pas një veprimi të ngjashëm në Britani.

Irlanda gjithashtu hapi një hetim zyrtar ndaj chatbot-it të inteligjencës artificiale të X, Grok, për mënyrën si përpunon të dhënat personale dhe për prodhimin e imazheve seksuale të dëmshme.

Një numër në rritje vendesh evropiane, Franca, Spanja, Greqia, Danimarka, Sllovenia dhe Republika Çeke, në javët e fundit kanë ndjekur shembullin e Australisë duke propozuar ndalimin e rrjeteve sociale për adoleshentët, për shkak të shqetësimeve në rritje për varësinë, abuzimin online dhe rënien e performancës në shkollë.

Gjermania dhe Britania po shqyrtojnë masa të ngjashme.

Pedro Sanchez: “Fëmijët tanë sot janë të ekspozuar ndaj një hapësire që nuk ishte menduar kurrë ta përballonin të vetëm. Një hapësirë varësie, abuzimi, pornografie, manipulimi dhe dhune; këtë nuk do ta pranojmë më. Ne do t’i mbrojmë ata nga ‘Perëndimi i egër’ digjital.”

Këto veprime kombëtare pasqyrojnë urgjencë politike, por edhe zhgënjim me Bashkimin Evropian. Politikanë, këshilltarë dhe analistë thonë se qeveritë po veprojnë të vetme sepse dyshojnë se Brukseli do të veprojë mjaftueshëm shpejt ose fort, edhe pse shtetet individuale përballen me të njëjtat sfida ligjore, diplomatike dhe zbatuese si BE-ja.

Francesca Pisanu: “Ne e dimë që Komisioni Evropian po shqyrton mënyra për të vendosur masa të verifikimit të moshës, dhe kjo është shumë e rëndësishme, si dhe lidhet drejtpërdrejt me ndikimin e këtyre kufizimeve. Gjithashtu duhet të shohim edhe përfundimet nga Australia. Fatkeqësisht, ende nuk kemi rezultate përfundimtare. Është gjithashtu e rëndësishme të theksohet se ky ndikim nuk do të shihet menjëherë. Po flasim për ndryshime shumë të rëndësishme shoqërore. Prandaj duhet të analizojmë edhe ndikimin afatgjatë. Kështu që është e vështirë të thuhet saktësisht se si do të zbatohet ky ndalim. Verifikimi i moshës është padyshim një komponent kyç. Legjislacioni i fortë për fëmijët që do të vazhdojnë të kenë akses është gjithashtu një pjesë e rëndësishme.”

Sipas Aktit të Shërbimeve Digjitale të BE-së, që hyri në fuqi në vitin 2024, platformat e mëdha mund të përballen me gjoba deri në 6% të xhiros globale vjetore nëse nuk arrijnë të kufizojnë përmbajtjen e paligjshme ose të dëmshme.

Por zbatimi i këtyre ndëshkimeve është politikisht i ndjeshëm. Presidenti amerikan Donald Trump ka kërcënuar vazhdimisht me tarifa dhe sanksione nëse vendet e BE-së vendosin taksa të reja teknologjike ose zbatojnë DSA-në në mënyra që dëmtojnë kompanitë amerikane.

Komisioni Evropian i hedh poshtë sugjerimet se është i butë ndaj gjigantëve amerikanë të teknologjisë, duke theksuar se ka hapur disa hetime, përfshirë edhe ndaj X dhe përdorimit të Grok.

“Përmes masave si DSA, BE po formëson të ardhmen digjitale të Evropës. Ajo po mbështet, financon dhe rregullon teknologjitë e reja me synimin për të forcuar demokracinë,” thuhet në një deklaratë.

The post Europa u shpall luftë rrjeteve sociale, rrezikohet përplasje me SHBA, ja masat që po marrin vendet appeared first on Fast News Economy.