10 teknologji antike që edhe sot është e vështirë për t’i riprodhuar

Historia nuk është vetëm një rrugëtim drejt përparimit. Në shumë raste, qytetërimet e lashta kanë arritur nivele mjeshtërie dhe inovacioni që vazhdojnë të na habisin edhe sot. Disa teknologji, materiale dhe teknika të përdorura mijëra vite më parë, nuk janë riprodhuar plotësisht nga shkenca moderne, pavarësisht pajisjeve të avancuara që kemi në dispozicion. Më poshtë janë 10 shembuj të jashtëzakonshëm të teknologjive antike që mbeten pjesërisht mister edhe në ditët e sotme.

1. Çeliku i Damaskut

Çeliku i Damaskut ishte i famshëm për fortësinë dhe mprehtësinë e jashtëzakonshme të shpatave dhe thikave. Tehet kishin motive karakteristike valëzuese dhe ishin rezistente ndaj thyerjes. Edhe pse sot prodhohen çeliqe shumë cilësore, riprodhimi i çelikut të Damaskut në formën e tij origjinale është pothuajse i pamundur. Arsyeja kryesore lidhet me humbjen e materialit bazë “wootz”, që prodhohej në Indinë e lashtë, si dhe me zhdukjen e teknikave tradicionale të farkëtimit që ruheshin si sekrete familjare apo zanatçinjsh.

2. Dodekaedri romak

Dodekaedrat romake janë objekte metalike me 12 faqe pesëkëndëshe, të gjetura në territore të ndryshme të Perandorisë Romake (shek. I–IV pas Krishtit). Funksioni i tyre i saktë mbetet ende i paqartë. Teoritë variojnë nga instrumente matëse e deri te objekte rituale apo astronomike. Për shkak se nuk ekzistojnë përshkrime të shkruara për përdorimin e tyre, është e pamundur të rikrijohet qëllimi origjinal i këtyre objekteve.

3. Sizmografi kinez

Sizmografi i lashtë kinez, i njohur si Houfeng Didong Yi, u shpik në vitin 132 nga filozofi Zhang Heng. Pajisja ishte në gjendje të zbulonte tërmete që ndodhnin në distanca të largëta. Edhe pse janë ndërtuar disa modele moderne të bazuara në përshkrime të përgjithshme, mekanizmi i saktë i funksionimit të versionit origjinal nuk është dokumentuar plotësisht. Për këtë arsye, rikrijimi i tij mbetet i pasigurt.

4. Betoni romak

Romakët përdorën një lloj betoni shumë rezistent, i cili ka mbijetuar për më shumë se dy mijë vjet, sidomos në struktura detare dhe portuale. Përzierja përfshinte hi vullkanik dhe materiale që krijonin kristale rezistente në kontakt me ujin e detit. Përpjekjet moderne për ta riprodhuar këtë beton kanë qenë të pjesshme, pasi strukturat kimike dhe mënyra e përgatitjes nuk janë rikrijuar ende plotësisht.

5. Pigmenti blu i Majave

Pigmenti blu i përdorur nga qytetërimi maja është një nga ngjyrat më rezistente të njohura në histori. Ai ka mbijetuar për shekuj të tërë në kushte ekstreme lagështie dhe nxehtësie pa u zbehur. Edhe pse shkencëtarët kanë identifikuar përbërësit kryesorë, riprodhimi i procesit të saktë të përgatitjes mbetet ende një sfidë.

6. Lentja e Nimrud-it

Lentja e Nimrud-it, një objekt prej kristali kuarci i gjetur në Asiri, daton rreth vitit 750 para Krishtit. Mendohet se mund të jetë përdorur si zmadhues ose për qëllime optike. Megjithatë, mungesa e dokumenteve për përdorimin e saj e bën të vështirë të kuptohet saktësisht funksioni i saj real dhe të riprodhohet teknologjia e përdorur për prodhimin e saj.

7. Mekanizmi i Antikithirës

Mekanizmi i Antikithirës, i zbuluar në një anije të mbytur pranë Greqisë, është pajisja mekanike më komplekse e njohur nga antikiteti. Ai shërbente për parashikimin e eklipseve dhe lëvizjeve planetare. Edhe pse janë ndërtuar modele moderne bazuar në studime shkencore, pajisja origjinale mbetet e paarritshme për t’u rikrijuar në mënyrë të plotë për shkak të dëmtimeve dhe pjesëve të humbura.

8. Kupa romake që ndryshon ngjyrë (Kupa e Likurgut)

Kjo kupë romake prej qelqi ndryshon ngjyrë nga jeshile në të kuqe, në varësi të drejtimit të dritës. Efekti vjen nga nanopjesëza ari dhe argjendi në strukturën e qelqit. Edhe pse sot kuptohet mekanizmi shkencor pas këtij fenomeni, teknologjia e prodhimit të saj në antikitet mbetet e paqartë dhe e vështirë për t’u riprodhuar saktësisht.

9. Mullinjtë e ujit grekë dhe romakë

Qytetërimet e lashta përdorën mullinj uji për prodhim dhe përpunim të produkteve bujqësore. Edhe pse teknologjia e mullinjve ekziston edhe sot, projektet origjinale dhe detajet inxhinierike të disa prej strukturave antike janë humbur, duke e bërë të vështirë rikrijimin identik të tyre.

10. Karroca kineze që tregon jugun

Karroca kineze që tregon gjithmonë drejt jugut ishte një pajisje mekanike që funksiononte pa magnet. Ajo përdorte një sistem ingranazhesh për të ruajtur drejtimin. Meqenëse nuk ekzistojnë modele të plota origjinale dhe përshkrimet janë të pjesshme, riprodhimi i saktë i kësaj pajisjeje mbetet i pamundur./WA, Business Mag