Modeli i E-Government “vetëm online” në Shqipëri

Nga Arben Malaj

Shqipëria po ecën drejt një modeli ku shumica e shërbimeve publike do të kryhen vetëm online, sipas njoftimeve të qeverisë. Ky model ka avantazhe, por gjithashtu sjell pengesa dhe kosto të dukshme për qytetarët.

Përfitimet e modelit “vetëm online”

1. Efikasitet dhe kohë

Redukton nevojën për të pritur në sportele dhe zyre publike.

Lejon qytetarët të kryejnë veprime administrative nga shtëpia ose zyra, duke kursyer kohë dhe burime.

2. Reduktimi i korrupsionit dhe transparenca

Proceset digjitale janë më të gjurmueshme.

Zvogëlon kontaktet direkte me zyrtarët, që shpesh janë pika ku lindin korrupsioni ose vonesat.

3. Reduktimi i kostove operative për shtetin

Zyrat fizike dhe staf të shumtë mund të reduktohen gradualisht.

Kursen fonde për materialet tradicionale (letrat, formularët fizikë).

4. Ndihmon modernizimin e shërbimeve

Forcon përdorimin e teknologjisë dhe inovacionit.

Mund të krijojë bazë të dhënash të përbashkët për të gjitha institucionet.

Pengesat dhe kostot për qytetarët

1. Përdorimi i kufizuar i teknologjisë

Popullsia e plakur, dhe qytetarët me aftësi digjitale minimale, nuk mund të përdorin sistemin online.

Vlerësimet e PISA tregojnë aftësi të ulëta dixhitale dhe të leximit të të dhënave, duke e bërë procesin të vështirë për shumë njerëz.

2. Kosto indirekte dhe tarifat private

Edhe kur shërbimet online janë falas, certifikatat apo dokumentacioni për pension, gjendje civile, etj. kryhen përmes zyrave private, ku qytetarët paguajnë tarifa.

Kjo krijon pabarazi, sepse vetëm ata që mund të paguajnë ose dinë të përdorin teknologjinë përfitojnë lehtësi.

3. Shërbime back-office jo të integruara

Sistemet ekzistuese nuk janë plotësisht funksionale, duke shkaktuar vonesa, dublime të dokumenteve dhe kërkesa për vizita fizike.

4. Rreziku i përjashtimit social

Një pjesë e madhe e qytetarëve, sidomos të moshuarit dhe njerëzit në zona rurale, mund të ndihen të përjashtuar nga shërbimet bazë.

Periudha e ndërmjetme – një opsion i rekomanduar

Eksperiencat ndërkombëtare tregojnë se kalimi gradual në e-government është më efektiv.

Një model i dyfishtë (online + sportel fizik) për një periudhë 2-5 vjet ndihmon:

1. Trajnimin e qytetarëve për aftësi digjitale.
2. Testimin dhe përmirësimin e sistemeve back-office.
3. Sigurimin e aksesit të barabartë, pa përjashtuar askënd.

Përvoja e vendeve të tjera

1. Estonia

E-government i avancuar; 99% e shërbimeve publike janë online, por vendi ka një periudhë të gjatë tranzicioni dhe mbështetje aktive për qytetarët.

Opsioni fizik është i kufizuar, por i disponueshëm në qendrat kryesore.

2. Danimarka, Finlanda, Suedia

Kombinim sportele + online.

Qytetarët të rinj dhe të aftë përdorin online, ndërsa të moshuarit mund të shkojnë në sportele pa problem.

3. Shtetet e Ballkanit

Shumë vende kanë përvojë të pjesshme: shërbime online + sportele.

Kalimi direkt “vetëm online” shpesh çon në ankesa dhe pagesa të rritura për ndërmjetës privatë.

Opsioni i shërbimeve alternative (online + sportel)

1.Jep qytetarëve lirinë për të zgjedhur bazuar në aftësitë dhe mundësitë e tyre.

2.Minimizon pabarazitë dhe rrit kontrollin mbi procesin dhe sigurinë.

3.Ndihmon qeverinë të identifikojë dobësitë e sistemit online përpara se të bëhet i vetëdijshëm.

Përfundim dhe rekomandime

(i) Avantazhet: efikasitet, transparencë, kursim i kohës dhe parave.

(ii)Pengesat: pabarazi sociale, kosto indirekte, infrastrukturë jo e integruar, aftësi digjitale të ulëta.

Rekomandimi: një periudhë tranzitore me dy opsione, edukim dixhital për qytetarët, dhe përmirësim i sistemeve back-office.

Qytetarët duhet të kenë mundësi të zgjedhin:

a- sportel fizik ose

b- shërbim online sipas nevojës.