LIGJET E BIZNESIT
Nga Agron Haxhimali, drejtor ekzekutiv i Institutit të Bashkive të Shqipërisë
Sa herë që qytetet mbulohen nga uji, debati publik dhe institucional ndalet te pasojat: sa rrugë u përmbytën, sa banesa u prekën, sa makina u dëmtuan, sa familje do të kompensohen. Kamerat ndjekin ujin, ndërsa deklaratat politike ndjekin njëra-tjetrën me frazën e njohur: “Situata është nën kontroll.”
Por pikërisht këtu qëndron problemi thelbësor: ne flasim për përmbytjet vetëm pasi ato ndodhin, dhe pothuajse kurrë për arsyet pse ndodhin.
Në Shqipëri, përmbytjet trajtohen ende si “ngjarje natyrore”, të paparashikueshme, të shkaktuara nga reshje intensive apo “mot ekstrem”. Kjo është një gjysmë e vërtetë që shërben më shumë si justifikim sesa si shpjegim. Reshjet jenë natyrore-pasojat janë njerëzore. Ato janë rezultat i zgjedhjeve politike, planifikimit dhe zhvillimit urban, prioriteteve buxhetore dhe kapacitetit real të institucioneve për të menaxhuar rrezikun etj.
Diskursi zyrtar shmang me kujdes pyetjet e pakëndshme:
🎙️ Podcast “Money Hour” | Fast News Economy
🏛️ LIGJET E BIZNESIT–Ligji në Kohë Reale për Biznesin Modern
kush lejoI ndërtimin në zona të ulëta dhe në shtratin natyror të ujërave?
pse rrjetet e kanalizimeve urbane janë të tejmbushura, të pa mirëmbajtura ose të projektuara për një realitet urban dhe klimatik që nuk ekziston më? pse hidrovoret, kanalet kulluese dhe kolektorët trajtohen si shpenzim dytësor, jo si infrastrukturë kritike?pse lejohet që mbetje shtëpiake si plastikë, tekstile apo lloje tjera mbulojnë sipërfaqe toksore dhe ate ujore?
Fokusi te pasojat prodhon një cikël të rrezikshëm: emergjencë-deklarata- kompensim-harresë. Në këtë cikël mungon hallka më e rëndësishme: parandalimi. Nuk flitet për mirëmbajtjen sistematike, për auditimin e rrjeteve, për hartat reale të riskut, për ndalimin e ndërtimeve problematike, apo për përgjegjësitë institucionale kur standardet shkelen.
Në vend që të pyesim “sa ështê apo ishte dëmi?”, duhet të pyesim “pse u prodhua i njëjti dëm, në të njëjtat zona, për të disatën herë?”. Në vend që të kërkojmë lista për kompensime-
me të drejtë por duhet të bëhen në kohě dhe me transparencë, duhet të kërkojmë llogari për vendimmarrjen që e ktheu shiun në krizë.
Në vendet me qeverisje funksionale, përmbytjet nuk trajtohen si spektakël mediatik, por si çështje menaxhimi rreziku. Diskursi publik fokusohet te shkaqet strukturore: planifikimi territorial, infrastruktura nën tokë, mirëmbajtja, standardet e ndërtimit dhe protokollet e reagimit. Çdo episod pasohet nga analiza teknike dhe institucionale,nga marrje e përgjegjësive dhe jo shmangie nga llogaridhenja dhe akoma më keq nga harresa.
Në Shqipëri, përkundrazi, sa më shumë flasim për pasojat, aq më pak flasim për përgjegjësitë. Dhe kjo nuk është rastësi. Diskursi mbi pasojat është politikisht i sigurt; diskursi mbi shkaqet është politikisht i rrezikshëm.
Derisa të ndryshojë ky fokus, përmbytjet do të vazhdojnë të përsëriten, qytetet do të mbeten të pambrojtura dhe shteti do të vazhdojë të funksionojë më shumë në deklarata sesa në zgjidhje të qëndrueshme dhe kontrroll territori.
Problemi real nuk është shiu por është mënyra se si qeverisim territorin, infrastrukturën dhe parandalojme rrezikun.
